KIRP o konstytucyjnej ochronie godności i granicach wolności wypowiedzi
Krajowa Izba Radców Prawnych opublikowała 9 listopada 2026 r. na swojej stronie tekst z okazji Międzynarodowego Dnia Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem, poświęcony ochronie godności i granicom publicznego sporu. KIRP wskazuje na potrzebę precyzyjnego rozróżniania faszyzmu, antysemityzmu, dyskryminacji i nawoływania do nienawiści oraz dobierania środków prawnych do konkretnego zachowania.
Izba przywołuje art. 30 Konstytucji RP, wiążący ochronę wolności i praw z przyrodzoną i niezbywalną godnością człowieka, oraz art. 32, ustanawiający równość wobec prawa i zakaz dyskryminacji. Zestawia je z ochroną wynikającą z art. 8 i 14 Konwencji oraz wolnością wypowiedzi z art. 10. Według KIRP wolność ta obejmuje również treści prowokujące i wywołujące sprzeciw, lecz uogólnienia przypisujące grupie narodowej lub religijnej zbiorową winę, moralną niższość albo konieczność wykluczenia mogą naruszać prawa jej członków.
KIRP omawia wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Behar i Gutman przeciwko Bułgarii z 16 lutego 2021 r. Jak relacjonuje Izba, Trybunał stwierdził naruszenie art. 14 w związku z art. 8, nie uznając zarazem, że każda negatywna wypowiedź o grupie automatycznie uruchamia ochronę każdego jej członka. KIRP podkreśla znaczenie treści, formy, kontekstu i zasięgu wypowiedzi, pozycji autora oraz podatności grupy na krzywdę i historii jej stygmatyzacji. Wskazuje na konieczność wykazania odpowiednio poważnego oddziaływania na osobę poszukującą ochrony.
Izba rozróżnia wyłączenie ochrony na podstawie art. 17 Konwencji od ograniczenia wolności wypowiedzi na podstawie art. 10 ust. 2, wymagającego zbadania ustawowej podstawy, uzasadnionego celu i konieczności ingerencji. W odniesieniu do art. 13 Konstytucji RP przypomina granice działalności partii i innych organizacji związane m.in. z totalitarnymi metodami i praktykami nazizmu, faszyzmu i komunizmu oraz nienawiścią rasową i narodowościową. Zastrzega: „Nie można traktować go jako zamiennika wszystkich podstaw odpowiedzialności za indywidualne wypowiedzi”.
KIRP zaznacza, że postępowanie cywilne, odpowiedzialność karna i obowiązki instytucji mają odrębne przesłanki i cele. Jak podkreśla: „Nie każda naganna wypowiedź wyczerpuje znamiona przestępstwa, a brak odpowiedzialności karnej nie rozstrzyga automatycznie o dopuszczalności zachowania w innych dziedzinach prawa”. Izba wskazuje również na zachowanie prawa do obrony, ocenę dowodów i zakaz przypisywania odpowiedzialności zbiorowej. Przywołując rozważania Kazimierza Ajdukiewicza o równej mierze, opowiada się za oceną prawną niezależną od sympatii do stron.
Według KIRP pamięć o listopadzie 1938 r. pozwala dostrzec znaczenie instytucjonalnego przyzwolenia na poniżanie i nierówne traktowanie, ale nie uprawnia do utożsamiania każdej współczesnej sytuacji z historycznym totalitaryzmem. Izba wiąże rolę radców prawnych w przeciwdziałaniu antysemityzmowi i innym formom nienawiści z rzetelną argumentacją, niezależnością zawodową oraz doborem ochrony odpowiadającej wadze naruszenia.
Źródła i prawa
Źródło: https://kirp.pl/9-listopada-2026-miedzynarodowy-dzien-walki-z-faszyzmem-i-antysemityzmem-rowna-godnosc-wobec-jezyka-wykluczenia/. Data dodania i pozyskania: 2026-11-09. Opracowanie.