Wyrok – Prawa osoby ubezwłasnowolnionej przy umieszczeniu w DPS (K 31/15)
Osoba całkowicie ubezwłasnowolniona nie może być pomijana przy sądowej decyzji dotyczącej umieszczenia jej w domu pomocy społecznej ani pozbawiona możliwości żądania kontroli dalszego pobytu. TK zakwestionował przepisy w obu tych zakresach 28 czerwca 2016 r. Sprawę rozpoznał na rozprawie zainicjowanej wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich.
Pierwszy punkt obejmował art. 38 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, powiązany z art. 156 i art. 175 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 573 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. TK uznał za niekonstytucyjny brak czynnego udziału zainteresowanego w sprawie o zezwolenie opiekunowi na złożenie wniosku o umieszczenie go w DPS. W drugim punkcie zakwestionował art. 41 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, który pomija prawo osoby przyjętej za zgodą opiekuna do żądania weryfikacji podstaw pobytu.
Obie oceny oparto na art. 41 ust. 1 w powiązaniu z art. 30 oraz na art. 45 ust. 1 Konstytucji. Pozostałą część postępowania umorzono; dotyczyła ona wzorców z art. 77 ust. 2 Konstytucji, art. 5 ust. 1 i 4 europejskiej konwencji praw człowieka oraz art. 14 ust. 1 lit. b i art. 19 lit. a Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych.
Rozprawie przewodniczył Marek Zubik, a sprawozdawcą była Małgorzata Pyziak-Szafnicka. Zdania odrębne złożyli Zbigniew Jędrzejewski i Piotr Pszczółkowski. W składzie zasiadał również Piotr Tuleja.
Sentencja
Sygn. akt K 31/15
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 28 czerwca 2016 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Marek Zubik – przewodniczący
Zbigniew Jędrzejewski
Piotr Pszczółkowski
Małgorzata Pyziak-Szafnicka – sprawozdawca
Piotr Tuleja,
po rozpoznaniu, z udziałem wnioskodawcy, na rozprawie w dniu 28 czerwca 2016 r., wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności:
1) art. 38 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375, ze zm.) w związku z art. 156 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 583, ze zm.) w związku z art. 573 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) w zakresie, w jakim nie przewiduje czynnego udziału osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej w sprawach o uzyskanie przez jej opiekuna zezwolenia sądu opiekuńczego na złożenie wniosku o umieszczenie tej osoby w domu pomocy społecznej, z art. 30, art. 41 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz art. 5 ust. 1 i 4 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.), a także art. 14 ust. 1 lit. b i art. 19 lit. a Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169),
2) art. 41 ust. 1 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim wyłącza osobę całkowicie ubezwłasnowolnioną umieszczoną w domu pomocy społecznej za zgodą jej opiekuna z kręgu podmiotów uprawnionych do wystąpienia do sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej, z art. 30, art. 41 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 5 ust. 1 i 4 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także art. 14 ust. 1 lit. b i art. 19 lit. a Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych,
orzeka:
1) art. 38 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2016 r. poz. 546) w związku z art. 156 w związku z art. 175 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082, ze zm.) w związku z art. 573 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) w zakresie, w jakim nie przewiduje czynnego udziału osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej w sprawach o uzyskanie przez jej opiekuna zezwolenia sądu opiekuńczego na złożenie wniosku o umieszczenie tej osoby w domu pomocy społecznej,
2) art. 41 ust. 1 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim pomija uprawnienie osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej, umieszczonej w domu pomocy społecznej za zgodą jej opiekuna, do domagania się weryfikacji podstaw jej przebywania w domu pomocy społecznej
– są niezgodne z art. 41 ust. 1 w związku z art. 30 oraz z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto postanawia:
na podstawie art. 104 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.
Marek Zubik
Zbigniew Jędrzejewski (zdanie odrębne)
Piotr Pszczółkowski (zdanie odrębne)
Małgorzata Pyziak-Szafnicka
Piotr Tuleja
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art/9067-osoby-calkowicie-ubezwlasnowolnione-zasady-umieszczania-w-domach-opieki-spolecznej-prawa-osob. Data dodania i pozyskania: 2016-06-28. Dostosowano formatowanie.
Zdjęcie ilustracyjne z materiału TK „Wizyta w Trybunale Konstytucyjnym prawników z Niemiec” (2014-05-20). Fot. Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło zdjęcia: https://trybunal.gov.pl/wiadomosci/uroczystosci-spotkania-wyklady/art/6868-wizyta-w-trybunale-konstytucyjnym-prawnikow-z-niemiec.