Komunikat – Zwrot kosztów obrony bez ograniczenia zależnego od przeprowadzenia rozprawy (SK 105/20)
4 października 2023 r. TK orzekł w sprawie SK 105/20, że § 15 ust. 2 rozporządzenia o opłatach za czynności adwokackie jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji. Przepis ograniczał opłatę w sprawach niewymagających rozprawy do stawki minimalnej.
Sprawa dotyczyła zwrotu kosztów obrońcy osobie, wobec której umorzono postępowanie karne. Przy przeprowadzeniu rozprawy przepisy dopuszczały zwielokrotnienie stawki do sześciokrotności, natomiast zakończenie postępowania wcześniej wykluczało taką ocenę.
Trybunał uznał to kryterium za nieuzasadnione. Wskazał, że nakład pracy obrońcy nie musi zależeć od przeprowadzenia rozprawy: istotne czynności i wydatki mogą powstać już w postępowaniu przygotowawczym. Sam etap zakończenia sprawy nie uzasadnia zatem odmiennej ochrony prawa do obrony i praw majątkowych.
Zdaniem TK upoważnienie ustawowe do ustalenia opłat nie pozwalało ministrowi wprowadzić takiego ograniczenia zwrotu kosztów. Swoboda kształtowania stawek nie oznacza możliwości arbitralnego różnicowania uprawnień spełniających tę samą funkcję. Trybunał odrzucił argument, że osoba nieskazana powinna ponosić finansowe następstwa prawidłowo wszczętego postępowania jako ogólne ryzyko działania państwa.
Skutkiem wyroku jest usunięcie zakwestionowanej podstawy ograniczenia opłaty do minimum. Nie oznacza to automatycznego przyznania każdej żądanej kwoty: zwrot podlega ocenie według właściwych przepisów i okoliczności sprawy. TK wskazał także możliwość skorzystania z procedur przewidzianych w art. 190 ust. 4 Konstytucji wobec rozstrzygnięć opartych na niekonstytucyjnym przepisie.
W komunikacie przedstawiono również odrębną sygnalizację skierowaną do Ministra Sprawiedliwości: dotyczy ona analogicznego § 15 ust. 2 rozporządzenia o opłatach za czynności radców prawnych oraz ograniczającego zwrot sformułowania w § 15 ust. 3 obu rozporządzeń. Sygnalizacja nie jest tożsama z sentencją wyroku uchylającą przepis o opłatach adwokackich.
Pozostałą część postępowania umorzono. Wyrok zapadł większością głosów przy zdaniu odrębnym Mariusza Muszyńskiego. Przewodniczył Piotr Pszczółkowski, sprawozdawcą był Andrzej Zielonacki; orzekali także Zbigniew Jędrzejewski i Bogdan Święczkowski.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/12417-ograniczenie-mozliwosci-przyznania-osobie-wobec-ktorej-umorzono-postepowanie-karne-zwrotu-poniesionych-kosztow-wynagrodzenia-obroncy-jedynie-do-wysokosci-stawki-minimalnej. Data dodania i pozyskania: 2023-10-05. Opracowanie.
Fotografia: Pixabay. Źródło: https://www.pexels.com/photo/calculator-and-pen-on-table-209224/. Data wykonania: 2016-09-19. Licencja Pexels: https://www.pexels.com/license/. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.