Komunikat – Wznowienie sprawy także po wyroku TK dotyczącym znaczenia przepisu (SK 17/18)
3 grudnia 2025 r. TK wydał wyrok SK 17/18 dotyczący wznowienia postępowania cywilnego po jego orzeczeniu zakresowym. Zakwestionował dwa ograniczenia: wyłączenie skargi o wznowienie postępowania dotyczącego postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności oraz wyłączenie wznowienia, gdy TK stwierdził niekonstytucyjność określonego znaczenia aktu normatywnego.
Pierwszy punkt dotyczy art. 399 § 2 k.p.c. w określonym zakresie, ocenionego na podstawie art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 4 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Drugi obejmuje art. 401¹ k.p.c. w zakresie wyłączającym wznowienie po wyroku TK odnoszącym się do określonego znaczenia aktu; wzorcem był art. 190 ust. 4 Konstytucji. Pozostałe postępowanie umorzono. Zdanie odrębne złożył Michał Warciński.
Skarżący wystąpił ze spółki jawnej przed wytoczeniem przeciwko niej powództwa, lecz później nadano przeciwko niemu klauzulę wykonalności. Po wyroku TK SK 31/15 z 3 października 2017 r., odnoszącym się do byłych wspólników w takiej sytuacji, próbował wznowić postępowanie klauzulowe. Sąd odrzucił skargę, wskazując pomocniczy charakter tego postępowania i przyjętą w orzecznictwie wykładnię wykluczającą wznowienie po określonych wyrokach TK.
Trybunał uznał nadanie klauzuli za rozstrzygnięcie sądowe dotyczące sytuacji prawnej jednostki, a nie czynność administracyjną. Wyjaśnił związek postępowania klauzulowego z realną skutecznością ochrony sądowej i wskazał, że po odpadnięciu niekonstytucyjnej podstawy prawnej jednostka musi dysponować środkiem umożliwiającym ponowne zbadanie takiego rozstrzygnięcia.
W ocenie TK prawo do wznowienia z art. 190 ust. 4 jest samodzielnym prawem konstytucyjnym. Ustawowa procedura służy jego wykonaniu i nie może poprzez utrwaloną interpretację pozbawiać go skuteczności. Trybunał zakwestionował wykładnię opartą na uchwale siedmiu sędziów SN III PZP 2/09, która wyłączała określone orzeczenia dotyczące znaczenia przepisu z podstaw wznowienia.
Wyrok nie usuwa całych art. 399 § 2 i art. 401¹ k.p.c. Eliminuje wskazane w sentencji niekonstytucyjne zakresy. Według komunikatu dla skarżącego stanowi podstawę wznowienia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania klauzulowego; nie jest samym uchyleniem klauzuli ani rozstrzygnięciem jego zobowiązania. Orzekał pełny skład pod przewodnictwem Bogdana Święczkowskiego, ze sprawozdawcami Michałem Warcińskim i Andrzejem Zielonackim.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/wznowienie-postepowania-cywilnego-wskutek-wyroku-zakresowego-trybunalu-konstytucyjnego-3. Data dodania i pozyskania: 2025-12-04. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.