Komunikat – Wydanie niedoręczonej decyzji nie zamyka drogi do skargi na bezczynność (SK 100/22)
26 lutego 2025 r. TK ogłosił wyrok w sprawie SK 100/22. Za niezgodne z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji uznał takie rozumienie art. 149 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które wyklucza merytoryczne rozpoznanie skargi na bezczynność po wydaniu decyzji lub innego rozstrzygnięcia, mimo że skargę wniesiono jeszcze przed jego doręczeniem stronie.
Rozstrzygnięcie ma wąski zakres: dotyczy skargi wniesionej między wydaniem a doręczeniem aktu. W pozostałym zakresie postępowanie umorzono. Wyrok zapadł większością głosów, a zdania odrębne zgłosili Michał Warciński i Rafał Wojciechowski.
W sprawie skarżącego minister wydał decyzję odwoławczą 29 lipca 2020 r. Skarga na bezczynność została wniesiona 4 sierpnia, a decyzję doręczono dopiero 5 sierpnia. WSA odrzucił skargę, zaś NSA oddalił skargę kasacyjną. Sądy oparły się na uchwale siedmiu sędziów NSA z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19, uznającej wydanie ostatecznej decyzji przed wniesieniem skargi za przeszkodę do jej rozpoznania w badanym zakresie.
TK rozróżnił sporządzenie i podpisanie decyzji od jej wejścia do obrotu prawnego. Wskazał, że zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego skutek ten następuje przez doręczenie albo przewidziane prawem ogłoszenie. W jego ocenie skarga wniesiona przed doręczeniem nie może być pozbawiona znaczenia tylko dlatego, że organ wcześniej sporządził rozstrzygnięcie, o którym strona mogła jeszcze nie wiedzieć.
Trybunał podkreślił, że kontrola bezczynności nie służy wyłącznie nakazaniu organowi wydania aktu. Obejmuje również ocenę, czy opóźnienie wystąpiło i czy wiązało się z rażącym naruszeniem prawa. Ma przeciwdziałać opieszałości i usuwać jej skutki. TK powiązał ten cel ze zmianami ustaw z lat 2010–2015, poszerzającymi ochronę przed przewlekłością, oraz z prawem jednostki do dobrej administracji.
Istotna jest także możliwość uzyskania prejudykatu, czyli wcześniejszego orzeczenia stwierdzającego niezgodność z prawem niewydania decyzji, potrzebnego do dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 417¹ § 3 Kodeksu cywilnego. Zdaniem TK odmowa kontroli w opisanej sytuacji mogłaby pozbawić jednostkę zarówno oceny bezczynności, jak i realnej drogi dochodzenia naprawienia szkody spowodowanej zachowaniem organu.
Wyrok nie usuwa art. 149 § 1 pkt 3 z ustawy, lecz eliminuje zakwestionowaną wykładnię. W komunikacie TK wskazał, że zainteresowani, w tym skarżący, mogą na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji i art. 272 § 1 p.p.s.a. wystąpić o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Rozstrzygnięcie nie przyznaje samo w sobie odszkodowania: dotyczy dostępu do kontroli sądowej.
Składowi przewodniczył Bogdan Święczkowski, sprawozdawcą był Andrzej Zielonacki, a orzekali ponadto Michał Warciński, Rafał Wojciechowski i Jarosław Wyrembak.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/brak-mozliwosci-wniesienia-skargi-na-bezczynnosc-organu-po-zakonczeniu-przez-niego-postepowania-administracyjnego-i-wydaniu-ostatecznej-decyzji-3. Data dodania i pozyskania: 2025-02-27. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.