Komunikat – TK zakwestionował zmianę regulaminu sądów dotyczącą obciążenia sędziów (U 16/24)
6 marca 2025 r. TK jednogłośnie rozstrzygnął sprawę U 16/24. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 26 września 2024 r., zmieniające Regulamin urzędowania sądów powszechnych, uznał za niezgodne z art. 2, art. 7 w związku z art. 186 ust. 1 oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji. Osobno orzekł niezgodność § 2 z art. 176 ust. 2 i art. 178 ust. 1. Pozostały zakres postępowania umorzono jako zbędny do rozstrzygnięcia.
Rozporządzenie zmieniało zasady przydziału spraw z uwzględnieniem pełnionych funkcji i usprawiedliwionych nieobecności. W szczególności podnosiło wskaźnik udziału w przydziale spraw sędziów będących członkami KRS i delegowanych do jej Biura z 25 do 80 procent. TK uznał, że regulacja dotyczy warunków pracy sędziów i oddziałuje na niezależność sądów oraz niezawisłość.
Pierwsza część oceny dotyczyła opiniowania projektu. W marcu 2024 r. minister wyznaczył KRS siedem dni na odpowiedź, z zastrzeżeniem, że milczenie będzie oznaczało opinię pozytywną. Rada wskazywała na sesyjny tryb pracy, potrzebę analizy w komisji i głosowania na posiedzeniu plenarnym. W maju, a następnie w lipcu domagała się uzupełnienia oceny skutków regulacji o wyjaśnienie wpływu zmian na sprawność postępowań. Według ustaleń opisanych przez TK minister nie odpowiedział na te wystąpienia i we wrześniu wydał rozporządzenie.
TK uznał procedurę za pozorną. Podkreślił, że organ prawodawczy nie musi przyjąć treści opinii, ale musi stworzyć rzeczywistą możliwość jej wyrażenia i ją rozważyć. W ocenie Trybunału nie było podstawy prawnej do domniemania pozytywnego stanowiska KRS, a sposób wyznaczenia terminu ograniczył realizację jej konstytucyjnej funkcji. To uzasadniało ocenę niekonstytucyjności całego aktu.
Druga część rozstrzygnięcia dotyczyła § 2. TK stwierdził, że minister w rozporządzeniu uzupełnił ustawowy tryb ustalania podziału czynności sędziów. Wskazał, że art. 22a § 4 Prawa o ustroju sądów powszechnych pozostawia prezesowi sądu możliwość reagowania na bieżące potrzeby, specjalizację sędziów i rozłożenie obowiązków. Automatyzm narzucony przez rozporządzenie zastępował tę ocenę i wkraczał w materię zastrzeżoną dla ustawy.
W ocenie TK niezawisłość obejmuje także czynności związane z zarządzaniem procesem orzekania, a nie wyłącznie samo wydawanie orzeczeń. Z tego powodu zakwestionowany mechanizm oceniono również przez pryzmat art. 178 ust. 1 Konstytucji. W komunikacie Trybunał wskazał, że wyrok usuwa skutek wprowadzony przez rozporządzenie zmieniające.
Odnosząc się do pisma ministra, TK przedstawił ponadto stanowisko, że minister nie ma kompetencji do podważania statusu sędziów Trybunału, a udział w postępowaniu i przedstawienie stanowiska należą do obowiązków Ministra Sprawiedliwości oraz Prokuratora Generalnego. Składowi przewodniczył Zbigniew Jędrzejewski, sprawozdawcą był Bogdan Święczkowski, orzekała też Krystyna Pawłowicz.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/regulamin-urzedowania-sadow-powszechnych-4. Data dodania i pozyskania: 2025-03-07. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.