Komunikat – TK zakwestionował zakres zadań komisji do spraw wyborów korespondencyjnych (U 2/24)
6 listopada 2024 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł w sprawie U 2/24, że art. 2 uchwały Sejmu z 7 grudnia 2023 r., określający zakres działania komisji śledczej do spraw wyborów korespondencyjnych w 2020 r., jest niezgodny z art. 111 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7 Konstytucji. Orzeczenie zapadło jednogłośnie; w pozostałym zakresie postępowanie umorzono.
Trybunał rozróżnił dwa rodzaje postanowień uchwały. Artykuł 1, powołujący konkretną komisję, uznał za jednostkowy akt kreacyjny, który nie podlega jego kontroli norm. Artykuł 2 wyznacza natomiast zadania komisji i ma charakter normatywny, dlatego może zostać oceniony pod względem zgodności z Konstytucją.
TK przypomniał wcześniejsze orzeczenia dotyczące sejmowych komisji śledczych. Zgodnie z przedstawionym standardem Sejm może badać zespół powiązanych działań administracji, lecz sprawa musi być dostatecznie wyodrębniona, zrozumiała dla wzywanych osób i możliwa do zbadania w czasie kadencji. Utworzenie komisji wymaga uprzedniego istnienia zobiektywizowanej sprawy, a nie jedynie ogólnego przekonania, że mogą występować nieprawidłowości.
W kontrolowanej uchwale Trybunał zakwestionował określenie czasu badania jedynie przez odniesienie do roku 2020. Jego zdaniem należało wskazać daty konkretnych zdarzeń lub rozstrzygnięć prawnych bezpośrednio związanych z organizacją głosowania korespondencyjnego. Nieprecyzyjny język, otwarty katalog zdarzeń i podmiotów oraz niejasne związki między zadaniami komisji uniemożliwiały — w ocenie TK — jednoznaczne ustalenie granic powierzonej sprawy.
Trybunał powiązał ten brak określoności także z zasadą legalizmu. Podkreślił, że autonomia Sejmu i szczególne uprawnienia komisji śledczej pozostają ograniczone Konstytucją i ustawami. Zakres badania powinien mieścić się w granicach kontroli parlamentarnej oraz umożliwiać ocenę zgodności działań komisji z prawem.
W części dotyczącej następstw TK rozróżnił wyeliminowanie zakwestionowanej normy po publikacji wyroku w dzienniku urzędowym od utraty domniemania jej konstytucyjności z chwilą ogłoszenia na rozprawie. Na tej podstawie stwierdził, że dalsze działania organów oparte na zakwestionowanym art. 2 są pozbawione mocy prawnej. Jest to ocena skutków wyroku przedstawiona przez Trybunał, a nie relacja z późniejszych czynności komisji.
Składowi przewodniczyła Krystyna Pawłowicz, sprawozdawcą był Bogdan Święczkowski, a trzecim członkiem Julia Przyłębska.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/uchwala-w-sprawie-powolania-komisji-sledczej-4. Data dodania i pozyskania: 2024-11-07. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.