Komunikat – TK zakwestionował zakaz zaprzeczenia ojcostwa po pełnoletności dziecka (SK 80/22)
12 marca 2025 r. TK jednogłośnie orzekł w sprawie SK 80/22, że art. 63 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w części ograniczającej prawo męża matki do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa do dnia pełnoletności dziecka jest niezgodny z art. 30 w związku z art. 47 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wyrok dotyczy tej końcowej granicy, a nie rocznego terminu liczonego od dowiedzenia się, że dziecko nie pochodzi od męża matki.
Skarżący wystąpił o zaprzeczenie ojcostwa, gdy jego domniemany syn miał ponad 30 lat. Sądy obu instancji oddaliły jego żądanie ze względu na przekroczenie granicy pełnoletności. Problem konstytucyjny dotyczył więc sytuacji, w której mężczyzna uzyskuje informację o rzeczywistym pochodzeniu dziecka dopiero wtedy, gdy ustawowo utracił już możliwość samodzielnego wystąpienia do sądu.
TK wywiódł prawo do poznania i prawnego uznania tożsamości biologicznej z godności człowieka oraz ochrony życia prywatnego i rodzinnego. Przyjął, że prawo to obejmuje możliwość ustalenia rodzicielstwa zgodnie z prawdą biologiczną. Zaznaczył jednocześnie, że nie jest ono absolutne: jego ograniczenia muszą spełniać konstytucyjny test przydatności, konieczności i proporcjonalności.
Za cel badanej granicy uznał stabilizację sytuacji rodzinnej pełnoletniego dziecka i pozostawienie mu szerokiej autonomii w decydowaniu o kwestionowaniu ojcostwa. Ocenił, że ograniczenie jest przydatne do osiągnięcia tego celu, ale nie jest konieczne. W ocenie TK wystarczającym, mniej dolegliwym środkiem jest roczny termin od uzyskania przez męża matki wiedzy o podstawach powództwa: przeciwdziała on bezczynności i ogranicza okres niepewności, zachowując realną możliwość skorzystania z prawa.
Trybunał uznał również, że badana regulacja nadmiernie obciąża mężczyzn dowiadujących się o rzeczywistym pochodzeniu dziecka po jego pełnoletności. W jego ocenie pozostawienie ich zależnymi od decyzji dorosłego dziecka albo prokuratora uprzedmiotawia osobę i narusza jej godność. Ustawodawca nie powinien ustanawiać wzruszalnego domniemania ojcostwa, a jednocześnie konstruować drogi jego obalenia tak, że dla części zainteresowanych stanie się ona niedostępna jeszcze przed poznaniem istotnych okoliczności.
Komunikat przedstawia także analizę porównawczą regulacji trzynastu państw europejskich i USA. TK wskazał na zróżnicowanie terminów, często liczonych od uzyskania informacji podważających ojcostwo, oraz na istniejące w części systemów wyjątki od dodatkowych granic czasowych. Argument ten uzupełnia ocenę opartą na polskich gwarancjach konstytucyjnych.
Stwierdzenie naruszenia godności, prywatności i proporcjonalności TK uznał za wystarczające; ocenę na tle art. 32 Konstytucji objął umorzeniem jako zbędną. W komunikacie wyjaśnił, że zakwestionowany fragment traci moc z chwilą wejścia wyroku w życie, a osoby, wobec których go zastosowano, mogą po spełnieniu wymagań proceduralnych żądać wznowienia postępowania. Sam wyrok TK nie rozstrzyga biologicznego ojcostwa skarżącego.
Składowi przewodniczył Andrzej Zielonacki, sprawozdawcą był Bogdan Święczkowski, a ponadto orzekali Wojciech Sych, Michał Warciński i Rafał Wojciechowski.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/ograniczenie-czasowe-dopuszczalnosci-wytoczenia-powodztwa-o-zaprzeczenie-ojcostwa-przez-meza-matki-dziecka-do-osiagniecia-przez-nie-pelnoletniosci-4. Data dodania i pozyskania: 2025-03-13. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.