Komunikat – TK zakwestionował wykładnię unijnych zasad głosowania w sprawach energii (K 10/24)

10 czerwca 2025 r. TK większością głosów rozstrzygnął sprawę K 10/24 z wniosku grupy posłów. Za niezgodne z art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1 i art. 90 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 Konstytucji uznał art. 192 ust. 1 w związku z art. 192 ust. 2 lit. c Traktatu o funkcjonowaniu UE, rozumiane w sposób ograniczający wymóg jednomyślności do środków, których pierwszym zamierzonym skutkiem jest znaczący wpływ na wybór źródeł energii i ogólną strukturę zaopatrzenia państwa w energię. Pozostały zakres postępowania umorzono.

Wniosek dotyczył trzech zagadnień: granic przekazania Unii kompetencji w polityce klimatycznej, obowiązkowego udziału przedsiębiorców w systemie EU ETS oraz trybu podejmowania decyzji wpływających na energetykę państw członkowskich. TK najpierw zbadał zarzut dotyczący sposobu stanowienia prawa. W komunikacie podkreślił znaczenie członkostwa Polski w Unii, a zarazem przedstawił własne stanowisko o kompetencji do konstytucyjnej kontroli ratyfikowanych traktatów na podstawie art. 188 pkt 1 Konstytucji.

Polityka środowiskowa i energetyczna należy do kompetencji dzielonych Unii i państw członkowskich. Art. 192 TFUE przewiduje zasadniczo zwykłą procedurę ustawodawczą z udziałem Parlamentu Europejskiego i Rady, w której Rada głosuje większością kwalifikowaną. Dla określonych kategorii środków, w tym znacząco wpływających na wybór źródeł energii i strukturę zaopatrzenia, przewidziano szczególną procedurę wymagającą jednomyślności Rady. W tym drugim trybie każde państwo może powstrzymać przyjęcie aktu.

Tłem sporu jest system handlu uprawnieniami do emisji EU ETS, stopniowe zmniejszanie dostępnej puli uprawnień i rezerwa stabilności rynkowej ustanowiona decyzją 2015/1814. Polska kwestionowała przyjęcie tej decyzji w zwykłej procedurze. W wyroku z 21 czerwca 2018 r. w sprawie C-5/16 Trybunał Sprawiedliwości UE oddalił skargę, wiążąc zastosowanie procedury szczególnej z pierwszym zamierzonym skutkiem aktu ustalanym na podstawie jego celu i treści.

TK ocenił tę interpretację jako dodanie warunku, którego nie przewiduje dosłowne brzmienie traktatu. Według TK ogranicza on zakres wymogu jednomyślności i umożliwia przyjmowanie bez zgody Polski środków rzeczywiście wpływających na jej energetykę. Trybunał uznał to za rozszerzenie kompetencji instytucji unijnych bez wymaganej konstytucyjnie zgody państwa. Ocena ta jest stanowiskiem polskiego TK przedstawionym w komunikacie, a nie opisem zgodnego stanowiska instytucji Unii.

TK powiązał rozstrzygnięcie z zasadami legalizmu, nadrzędności Konstytucji i granicami przekazania kompetencji w niektórych sprawach. W jego ocenie wymóg jednomyślności chroni pozostawioną państwom możliwość rozstrzygania o istotnych aspektach własnego zaopatrzenia w energię, a zmiana jego zakresu nie może następować wyłącznie przez rozszerzającą wykładnię traktatu.

Zarzuty odnoszące się do samego udziału w EU ETS i wolności działalności gospodarczej nie zostały merytorycznie rozstrzygnięte. TK wskazał niepełne ujęcie przedmiotu kontroli: wnioskodawcy nie objęli nią polskich przepisów wdrażających system, w szczególności ustawy z 12 czerwca 2015 r. Rozstrzygnięcie nie usuwa więc krajowych przepisów EU ETS, nie zwalnia przedsiębiorców z obowiązków i nie eliminuje samych postanowień traktatu; dotyczy oznaczonego sposobu ich rozumienia.

W komunikacie TK wskazał na potrzebę działań właściwych organów ustawodawczych i wykonawczych w następstwie wyroku oraz przedstawił stanowisko o obowiązku jego publikacji. Rozprawy odbyły się 20 i 27 maja oraz 10 czerwca 2025 r. Składowi przewodniczył Andrzej Zielonacki, sprawozdawcą był Bogdan Święczkowski, a ponadto orzekali Krystyna Pawłowicz, Stanisław Piotrowicz i Jarosław Wyrembak.

Źródła i prawa

Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/ksztaltowanie-przez-unie-europejska-i-jej-organy-kompetencji-do-wyboru-przez-panstwo-czlonkowskie-zrodla-energii-i-ogolnej-struktury-zaopatrzenia-rzeczypospolitej-polskiej-w-energie-4. Data dodania i pozyskania: 2025-06-11. Opracowanie.

Fotografia: Pixabay. Źródło: https://www.pexels.com/photo/calculator-and-pen-on-table-209224/. Data wykonania: 2016-09-19. Licencja Pexels: https://www.pexels.com/license/. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.