Komunikat – TK zakwestionował tryb uchwalenia nowelizacji dotyczącej uczelni (K 4/24)
21 maja 2026 r. TK orzekł w sprawie K 4/24, że cała ustawa z 16 stycznia 2024 r. zmieniająca Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz przepisy wprowadzające jest niezgodna z art. 7 w związku z art. 4 ust. 2 i art. 104 ust. 1 oraz z art. 96 ust. 1 Konstytucji. Rozstrzygnięcie dotyczy procedury ustawodawczej. Pozostałe postępowanie umorzono, a zdanie odrębne złożył Rafał Wojciechowski.
Projekt wniesiono pod koniec grudnia 2023 r.; autopoprawkę przedstawiono 12 stycznia 2024 r. Pierwsze czytanie odbyło się 15 stycznia, a drugie, trzecie i głosowanie następnego dnia. W głosowaniu uczestniczyło 426 posłów: 241 było za, 185 przeciw. Po pracach Senatu Prezydent podpisał ustawę 31 stycznia; ogłoszono ją 1 lutego 2024 r. pod pozycją 124 Dziennika Ustaw.
Podstawą zarzutu proceduralnego było uniemożliwienie Mariuszowi Kamińskiemu i Maciejowi Wąsikowi wykonywania mandatów. Komunikat opisuje spór po ich skazaniu 20 grudnia 2023 r., postanowienia Marszałka z 21 grudnia o wygaśnięciu mandatów oraz uchylenie tych postanowień przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN 4 i 5 stycznia 2024 r. Odnotowuje także dezaktywowanie kart poselskich.
TK powiązał ocenę tej sytuacji z wcześniejszym aktem łaski Prezydenta oraz własnymi orzeczeniami dotyczącymi prawa łaski i sporów kompetencyjnych. Przyjął, że obu posłom bezprawnie uniemożliwiono udział w działalności Sejmu. Jest to stanowisko Trybunału w sporze o skutki wymienionych rozstrzygnięć, a nie neutralny opis poglądów wszystkich organów uczestniczących w sporze.
Trybunał odróżnił zwykłą nieobecność posła od niedopuszczenia go do wykonywania mandatu. Nie uznał, że do uchwalenia każdej ustawy potrzebny jest udział wszystkich 460 posłów. Stwierdził natomiast, że osiągnięcie kworum i wymaganej większości nie usuwa wady wynikającej z bezprawnego wyłączenia przedstawicieli Narodu z prac parlamentarnych. Ich udział obejmuje także debatę i wpływ na treść ustawy, nie tylko końcowy głos.
Uznanie wadliwości trybu uchwalenia całej nowelizacji spowodowało umorzenie pozostałych części sprawy. TK nie rozstrzygnął zatem merytorycznie zarzutów dotyczących krótkiego okresu wejścia w życie przepisu ani ministerialnej kompetencji do powołania kolejnego pierwszego rektora. Wyroku nie należy przedstawiać jako odrębnej oceny konstytucyjności tych rozwiązań.
Komunikat wiąże utratę mocy zakwestionowanej nowelizacji z ogłoszeniem wyroku w Dzienniku Ustaw. Nie jest to stwierdzenie, że takie ogłoszenie już nastąpiło, ani uchylenie całej podstawowej ustawy o szkolnictwie wyższym z 2018 r. Przewodniczył Justyn Piskorski, a sprawozdawcą był Stanisław Piotrowicz.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/tryb-uchwalenia-przepisow-wprowadzajacych-ustawe-prawo-o-szkolnictwie-wyzszym-i-nauce-oraz-kolejne-powolanie-pierwszego-rektora-publicznej-uczelni-wyzszej-4. Data dodania i pozyskania: 2026-05-22. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.