Komunikat – TK zakwestionował rozporządzenie o przydziale spraw o wyłączenie sędziego (U 1/24)
16 maja 2024 r. Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z Konstytucją przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 6 lutego 2024 r. zmieniającego Regulamin urzędowania sądów powszechnych. W sprawie U 1/24, zainicjowanej przez Krajową Radę Sądownictwa, badał przede wszystkim nowe zasady przydziału spraw dotyczących wyłączenia sędziego.
Paragraf 1 rozporządzenia TK uznał za niezgodny z art. 7 w związku z art. 186 ust. 1 oraz z art. 45 ust. 1, art. 92 ust. 1, art. 176 ust. 2, art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 190 ust. 1 Konstytucji. Paragrafy 2 i 3 zakwestionował z powodu naruszenia art. 7 w związku z art. 186 ust. 1. W pozostałym zakresie postępowanie umorzył. Wyrok zapadł jednogłośnie.
Nowe ust. 1a i 1b w § 43 regulaminu wyłączały określonych sędziów z losowego przydziału spraw o wyłączenie sędziego. TK uznał, że przepisy te dotykają niezależności sądów i niezawisłości sędziów, a zatem mieszczą się w zakresie uprawnień KRS do wystąpienia z wnioskiem. Z tego samego powodu projekt wymagał zaopiniowania przez Radę. Pominięcie tego etapu stanowiło według Trybunału wadę trybu wydania całego rozporządzenia.
Druga grupa argumentów dotyczyła granic upoważnienia ustawowego. TK stwierdził, że art. 41 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych nie pozwala ministrowi ustanawiać dodatkowych podstaw wyłączenia sędziów. Ocenił, że regulacja wykracza poza kwestie administracyjne i wchodzi w obszar procedury sądowej, który art. 176 ust. 2 Konstytucji zastrzega dla ustawy. Połączenie tej ingerencji z wpływem na obsadę sądu TK powiązał także z naruszeniem prawa jednostki do odpowiednio ukształtowanego sądu.
Trybunał uznał ponadto, że władza wykonawcza nie może przez rozporządzenie rozstrzygać o zdolności poszczególnych kategorii sędziów do orzekania. W jego ocenie przepisy podważały niezawisłość sędziowską oraz skuteczność powołań dokonywanych przez Prezydenta RP na wniosek KRS. W komunikacie TK przedstawił stanowisko, zgodnie z którym okoliczności związane ze zmianą zasad wyboru członków Rady nie uzasadniają odmowy uznania statusu powołanego sędziego.
Kolejną podstawą rozstrzygnięcia była moc wiążąca wcześniejszych orzeczeń Trybunału, w szczególności wyroku U 2/20. TK ocenił, że minister powinien uwzględnić wynikającą z nich wykładnię konstytucyjnych zasad powoływania i niezawisłości sędziów. Wskazane oceny statusu sędziów i relacji między organami są stanowiskiem Trybunału przedstawionym w uzasadnieniu komunikatu.
Opisując następstwa wyroku, TK wskazał usunięcie zmian wprowadzonych rozporządzeniem i pozostawienie § 43 regulaminu bez dodanych ust. 1a i 1b. Zwrócił również uwagę na brak merytorycznego stanowiska Ministra Sprawiedliwości–Prokuratora Generalnego, krytycznie oceniając kwestionowanie przez niego statusu TK i KRS. Nie jest to informacja o dokonanej publikacji wyroku w dzienniku urzędowym.
W składzie orzekali Zbigniew Jędrzejewski jako przewodniczący, Bogdan Święczkowski jako sprawozdawca oraz Krystyna Pawłowicz.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/12761-rozporzadzenie-ministra-sprawiedliwosci-regulujace-rozpoznanie-wnioskow-o-wylaczenie-sedziego-z-powodu-okolicznosci-jego-powolania. Data dodania i pozyskania: 2024-05-17. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.