Komunikat – TK zakwestionował różne zasady stanu spoczynku sędziów SN (K 5/25)
26 listopada 2025 r. TK większością głosów rozstrzygnął sprawę K 5/25 z wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. Uznał przepisy różnicujące zasady przechodzenia sędziów SN w stan spoczynku według daty objęcia stanowiska za niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zdanie odrębne zgłosił Andrzej Zielonacki; pozostały zakres postępowania umorzono.
Sentencja obejmuje art. 37 § 1 w związku z art. 129a § 1 oraz wskazany fragment art. 129a § 2 ustawy o SN. Sędziowie objęci starszym modelem przechodzili zasadniczo w stan spoczynku w wieku siedemdziesięciu lat, z możliwością dalszego orzekania przez dwa lata. Dla osób obejmujących stanowiska według modelu obowiązującego od 2019 r. przewidziano obowiązkowe zakończenie czynnej służby w wieku sześćdziesięciu pięciu lat bez analogicznego przedłużenia.
TK uznał objęcie stanowiska sędziego tego samego sądu za wspólną cechę uzasadniającą równe traktowanie. Zbadał, czy odmienność zasad ma racjonalny związek z celem ustawy, jest proporcjonalna i służy innym wartościom konstytucyjnym. W jego ocenie sama data powołania nie zapewniała dostatecznego uzasadnienia.
Trybunał omówił genezę nowelizacji z listopada 2018 r., która odwracała skutki wcześniejszego obniżenia wieku dla już urzędujących sędziów i eliminowała uznaniową zgodę Prezydenta na dalsze orzekanie. Uznał wyjaśnienie tych zmian za wystarczające, lecz nie znalazł analogicznego uzasadnienia dla utrzymania niższego wieku i braku przedłużenia wobec później powołanych.
Według TK regulacja mogła przez wiele lat dzielić jednolitą grupę zawodową na dwie kategorie mimo takich samych wymagań wobec sędziów. Wskazał również, że objęcie stanowiska w SN zwykle następuje na zaawansowanym etapie kariery, a wcześniejsze obowiązkowe odejście może skracać okres wykorzystania doświadczenia.
Trybunał zaznaczył, że nie odbiera ustawodawcy prawa do określenia wieku stanu spoczynku, również niższego niż dotychczasowy. Art. 180 ust. 4 pozostawia tę materię ustawie, ale ustanowione zasady muszą respektować równość. Wyrok nie stwierdza więc ogólnego zakazu ustawowej granicy wieku sześćdziesięciu pięciu lat.
W komunikacie TK opisał skutek jako objęcie później powołanych sędziów systemem właściwym dla wcześniejszej grupy, po usunięciu zakwestionowanego zróżnicowania. Opracowanie relacjonuje tę ocenę skutków bez dopisywania późniejszej praktyki SN.
Składowi przewodniczyła Krystyna Pawłowicz, sprawozdawcą był Bogdan Święczkowski, a ponadto orzekali Stanisław Piotrowicz, Bartłomiej Sochański i Andrzej Zielonacki.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/obowiazek-przejscia-w-stan-spoczynku-sedziego-sadu-najwyzszego-po-osiagnieciu-okreslonego-wieku-4. Data dodania i pozyskania: 2025-11-27. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.