Komunikat – TK zakwestionował przepisy o teście niezawisłości i bezstronności (K 21/26)
22 września 2026 r. TK jednogłośnie wydał wyrok K 21/26; komunikat po rozstrzygnięciu zamieszczono następnego dnia. Za niezgodne z Konstytucją uznał art. 42a § 3–14 Prawa o ustroju sądów powszechnych, art. 23a § 4–15 Prawa o ustroju sądów wojskowych oraz art. 29 § 5–25 ustawy o SN, regulujące test niezawisłości i bezstronności sędziego.
Wzorcem był art. 60 w związku z art. 31 ust. 3, art. 2, art. 178 ust. 1, art. 179 oraz art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji. TK ujął problem nie tylko ustrojowo, lecz także jako ochronę prawa sędziego do równego dostępu i niezakłóconego wykonywania służby publicznej. Odwołał się do linii zapoczątkowanej wyrokiem SK 68/25 z 25 lutego 2026 r.
Według Trybunału mechanizm umożliwia kwestionowanie powołań dokonywanych w różnych reżimach prawnych i prowadzi do różnicowania sędziów według procedury nominacyjnej. TK uznał, że narusza to zaufanie do państwa i wykonywanie służby na jednakowych zasadach, ponieważ powołanie podlega regułom obowiązującym w chwili jego dokonania.
W ocenie TK test w praktyce bada procedurę powołania zamiast rzeczywistej niezawisłości i bezstronności. Trybunał uznał go za niecelowy, niekonieczny i nadmierny: obciążający sędziów oraz wymiar sprawiedliwości, wydłużający postępowania i mogący wywoływać presję na orzekanie. Te oceny skutków testu są argumentacją TK, nie odrębnymi ustaleniami dotyczącymi każdego postępowania.
Rozstrzygnięcie obejmuje wskazane zespoły przepisów w trzech ustawach. Nie należy utożsamiać go z ogólnym zniesieniem wymogu bezstronności ani każdej procedury wyłączenia sędziego z innych przyczyn. Przewodniczył Stanisław Piotrowicz, a sprawozdawcą był Bartłomiej Sochański.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/badanie-spelnienia-przez-sedziego-s-powszechnego-s-wojskowego-i-sn-wymogow-niezawislosci-i-bezstronnosci-z-uwzglednieniem-okolicznosci-towarzyszacych-jego-powolaniu-oraz-postepowania-po-powolaniu-test-niezawislosci-i-bezstronnosci-sedziego-4. Data dodania i pozyskania: 2026-09-24. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.