Komunikat – TK zakwestionował przepis określający zadania komisji do spraw Pegasusa (U 4/24)
10 września 2024 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł w sprawie U 4/24, że art. 2 uchwały Sejmu z 17 stycznia 2024 r., określający zakres działania komisji śledczej do spraw czynności operacyjno-rozpoznawczych, w tym wykorzystania Pegasusa, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. Orzeczenie zapadło jednogłośnie, a w pozostałym zakresie postępowanie umorzono.
Sentencja dotyczy przepisu wyznaczającego zadania komisji. W komunikacie TK przedstawił zarówno argumentację odnoszącą się do trybu podjęcia uchwały, jak i ocenę szerokości oraz precyzji zakresu śledztwa parlamentarnego. Te dalsze rozważania należy odróżnić od wskazanego w sentencji wzorca kontroli, którym jest art. 2 Konstytucji.
W pierwszej części TK nawiązał do czerwcowego wyroku K 7/24 i sytuacji Mariusza Kamińskiego oraz Macieja Wąsika podczas prac Sejmu. Podtrzymał swoje stanowisko co do znaczenia prezydenckiego aktu łaski z 2015 r. oraz postanowień Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN z 4 i 5 stycznia 2024 r. W ocenie Trybunału obaj nadal posiadali mandaty, a działania uniemożliwiające ich wykonywanie, w tym osadzenie w zakładach karnych i decyzje Marszałka Sejmu, naruszały prawo.
Z tej oceny TK wywiódł wadliwość składu Sejmu podczas podejmowania kontrolowanej uchwały i naruszenie zasady państwa prawnego. Podkreślił, że problemem nie jest zwykła nieobecność posła ani rzeczywisty wakat. Według Trybunału zachowanie kworum i odpowiedniej większości nie usuwa wady polegającej na bezprawnym pozbawieniu parlamentarzysty możliwości udziału w pracach nad aktem. Są to ustalenia i oceny Trybunału dotyczące tej procedury.
Drugi obszar argumentacji dotyczył określoności zadań komisji. TK zwrócił uwagę na osiem rozbudowanych punktów uchwały, liczne nieostre pojęcia, szeroki krąg badanych organów oraz okres od 16 listopada 2015 r. do 20 listopada 2023 r. Uznał, że taki opis pozwala na nadmiernie swobodne rozszerzanie śledztwa przez samą komisję. Powiązał to z zasadą określoności przepisów i konstytucyjnym wymaganiem powołania komisji do zbadania konkretnej sprawy.
W ocenie TK przedmiotem prac stał się rozległy wycinek działalności państwa obejmujący ministrów, służby specjalne, policję i prokuraturę. Trybunał krytycznie ocenił także wyznaczenie ram czasowych odpowiadających okresowi rządów poprzedniej większości. Podkreślił, że komisja dysponuje uprawnieniami władczymi wobec jednostek, co zwiększa znaczenie precyzyjnego wyznaczenia granic jej działania.
TK przedstawił ponadto zastrzeżenia wobec możliwości oceniania przez komisję legalności kontroli operacyjnej zarządzanej przez sądy. Według Trybunału kontrola parlamentarna nie obejmuje działalności orzeczniczej sądów, a jej rozszerzenie na tę sferę naruszałoby podział władz i niezawisłość. Powołał również ustawowy zakaz badania przez komisję zgodności z prawem orzeczeń sądowych.
W końcowej części komunikatu Trybunał stwierdził, że po ogłoszeniu wyroku komisja powinna zaprzestać działalności, ponieważ zakwestionowany przepis wyznaczał zakres jej zadań. Jest to stanowisko TK co do następstw rozstrzygnięcia; komunikat nie opisuje późniejszego przebiegu prac komisji. Składowi przewodniczył Zbigniew Jędrzejewski, sprawozdawcą był Stanisław Piotrowicz, a trzecim członkiem Jarosław Wyrembak.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/12898-zakres-dzialania-sejmowej-komisji-sledczej. Data dodania i pozyskania: 2024-09-11. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.