Komunikat – TK zakwestionował ograniczenia udziału KRS przy odwoływaniu prezesów sądów (K 2/24)
16 października 2024 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie K 2/24, rozpoznawanej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Orzeczenie dotyczy udziału KRS w zawieszaniu i odwoływaniu prezesów oraz wiceprezesów sądów powszechnych przez Ministra Sprawiedliwości. Rozprawy odbyły się 20 czerwca i 16 października.
TK zakwestionował cztery elementy art. 27 Prawa o ustroju sądów powszechnych. Pierwszy to § 3 w zakresie, w którym nie zapewnia udziału KRS w zawieszeniu prezesa lub wiceprezesa w pełnieniu czynności i nie określa czasu tego zawieszenia. Drugi to § 5 w zakresie wyłączającym udział KRS w procedurze odwołania, gdy kolegium właściwego sądu pozytywnie zaopiniuje zamiar ministra albo nie wyda opinii w ciągu 30 dni.
Dwa dalsze punkty sentencji dotyczą § 5a. TK zakwestionował zdanie drugie, które uzależnia wiążący charakter negatywnej opinii KRS od większości dwóch trzecich głosów, oraz zdanie trzecie, według którego brak opinii Rady w ciągu 30 dni nie przeszkadza w odwołaniu. Wszystkie cztery regulacje uznano za niezgodne z art. 186 ust. 1 w związku z art. 173 i art. 178 ust. 1 Konstytucji, odnoszącymi się do ochrony niezależności sądów i niezawisłości sędziów.
W uzasadnieniu przedstawionym w komunikacie TK podkreślił, że zadania prezesów łączą administrowanie sądem ze sferą działalności orzeczniczej. Dlatego procedura ich odwołania wymaga, w ocenie Trybunału, udziału konstytucyjnego organu stojącego na straży niezależności sądów. Opinia kolegium nie zastępuje tej gwarancji, również ze względu na udział w kolegiach prezesów powoływanych przez ministra.
Trybunał uznał wymóg większości dwóch trzecich głosów w KRS za nieuzasadnione osłabienie jej roli. Skrytykował także 30-dniowy termin, po którego upływie minister może działać mimo braku opinii. Zdaniem TK indywidualna ocena powodów odwołania i wyjaśnień zainteresowanej osoby wymaga realnego czasu, a konstrukcja przyjęta w ustawie może czynić kontrolę Rady iluzoryczną.
W odniesieniu do zawieszenia Trybunał wskazał na ryzyko długotrwałego odsunięcia prezesa od czynności bez kontroli KRS. Zwrócił uwagę na brak granicy czasowej oraz możliwość ponawiania procedury odwoławczej, co w jego ocenie pozwala ministrowi osiągać skutki zbliżone do odwołania mimo niespełnienia jego przesłanek.
W pozostałym zakresie postępowanie umorzono, częściowo ze względu na zbędność orzekania, a częściowo na niedopuszczalność rozstrzygnięcia dotyczącego daty utraty mocy przepisów. Sentencja nie przyznaje zatem żądanej we wniosku wstecznej skuteczności od 13 grudnia 2023 r. Wyrok zapadł większością głosów; zdanie odrębne złożył Rafał Wojciechowski. Składowi przewodniczył Bogdan Święczkowski, sprawozdawcami byli Krystyna Pawłowicz i Stanisław Piotrowicz, a piątym członkiem Zbigniew Jędrzejewski.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/procedura-odwolania-prezesa-lub-wiceprezesa-sadu-1. Data dodania i pozyskania: 2024-10-17. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.