Komunikat – TK zakwestionował nowelizację przepisów o przestępstwach z nienawiści (Kp 3/25)
30 września 2025 r. TK jednogłośnie rozstrzygnął sprawę Kp 3/25, wszczętą wnioskiem Prezydenta RP przed podpisaniem ustawy z 6 marca 2025 r. zmieniającej Kodeks karny. Zakwestionował wprowadzenie przesłanek niepełnosprawności, wieku, płci i orientacji seksualnej do wskazanych przepisów oraz usunięcie zaimka „jej” z części regulacji. Uznał te przepisy za nierozerwalnie związane z całą ustawą; według komunikatu Prezydent jest obowiązany odmówić jej podpisania.
Pierwszy punkt obejmuje art. 53 § 2a pkt 6, art. 119 § 1, art. 256 § 1 i art. 257 Kodeksu karnego. Dotyczą one okoliczności obciążającej przy wymiarze kary oraz określonych czynów związanych z przemocą, groźbami, nawoływaniem do nienawiści i znieważaniem. Wzorcami były art. 54 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 1 i art. 2 Konstytucji.
TK ocenił nowe przesłanki jako niedostatecznie określone dla norm prawa karnego. W jego ocenie brak definicji wieloznacznych pojęć utrudnia rozróżnienie dozwolonej wypowiedzi od czynu zabronionego i tworzy ryzyko arbitralnej interpretacji. Trybunał powiązał wymóg precyzji z wolnością wypowiedzi i zasadą, że odpowiedzialność karna musi wynikać z dostatecznie jasnej ustawy.
W uzasadnieniu wskazał na możliwy efekt hamowania debaty, badań, twórczości i edukacji przez obawę przed odpowiedzialnością. Podkreślił, że prawo karne powinno być środkiem ostatecznym, a nie narzędziem reagowania na każdą kontrowersję lub krytykę. Są to oceny Trybunału opisane w komunikacie, a nie stwierdzenie braku potrzeby ochrony osób przed dyskryminacją.
Drugi punkt wyroku dotyczy usunięcia zaimka „jej” z art. 53 § 2a pkt 6, art. 119 § 1 i art. 257. TK uznał, że zmiana osłabia powiązanie czynu z przynależnością konkretnej osoby lub grupy i poszerza pole interpretacji organów ścigania. W jego ocenie zwiększałoby to zakres represji w sposób nieproporcjonalny, zwłaszcza przy ściganiu z oskarżenia publicznego. Wzorcami były art. 54 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Trybunał wskazał ścisłe związki między wszystkimi jednostkami niewielkiej nowelizacji, składającej się z przepisu zmieniającego i przepisu o wejściu w życie. Dlatego stwierdził nierozerwalność zakwestionowanych części z całym aktem. Pozostały zakres postępowania umorzono.
W komunikacie TK zaznaczył, że nie akceptuje zachowań dyskryminacyjnych, lecz uznaje zastosowaną konstrukcję nowych norm za sprzeczną z konstytucyjnymi warunkami ograniczania wolności. Kontrola dotyczyła tej nowelizacji, nie zniesienia dotychczasowych przepisów chroniących przed przemocą lub znieważaniem.
Rozprawy odbyły się 8 lipca i 30 września 2025 r. Orzekał jedenastoosobowy pełny skład pod przewodnictwem Bogdana Święczkowskiego; sprawozdawcą był Justyn Piskorski.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/przeslanki-penalizacji-mowy-nienawisci-5. Data dodania i pozyskania: 2025-10-01. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.