Komunikat – TK zakwestionował cały mechanizm testu z art. 5a sądownictwa administracyjnego (SK 68/25)
25 lutego 2026 r. TK wydał wyrok SK 68/25 po rozprawach 19 i 25 lutego. Uznał cały art. 5a Prawa o ustroju sądów administracyjnych za niezgodny z art. 60 w związku z art. 31 ust. 3, art. 2 oraz art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji. Pozostałe postępowanie umorzono. Orzeczenie zapadło większością głosów, a Andrzej Zielonacki złożył zdanie odrębne.
Skargę wniosła sędzia NSA wyłączona w procedurze testu niezawisłości i bezstronności od rozpoznania sprawy podatkowej. Według komunikatu podstawą wyłączenia były okoliczności powołania przez Prezydenta na wniosek KRS ukształtowanej przepisami z 2017 r. Pięcioosobowy skład NSA uwzględnił wniosek o jej wyłączenie, a skład siedmioosobowy oddalił zażalenie.
Choć skarga wskazywała określone interpretacje poszczególnych paragrafów, TK objął kontrolą cały mechanizm. Wyjaśnił, że odtworzył rzeczywisty przedmiot zarzutów na podstawie skargi i stanowiska doprecyzowanego na rozprawie. Nie ograniczył oceny tylko do sędziów NSA, ponieważ art. 5a obejmuje również innych sędziów sądów administracyjnych i sędziów delegowanych.
TK uznał zapewnienie niezawisłości i bezstronności za warunek sprawiedliwego procesu. Zakwestionował jednak rozwiązanie, które w jego ocenie umożliwia abstrakcyjne podważanie tych cech wyłącznie z powodu okoliczności powołania, merytoryczną ocenę prawomocnej uchwały KRS oraz badanie prezydenckiego aktu nominacyjnego. Przedstawiona kwalifikacja jest stanowiskiem Trybunału w tej sprawie.
Prawo dostępu do służby publicznej TK odczytał jako obejmujące nie tylko wejście do służby, ale też realną możliwość wykonywania jej zadań. Uznał, że odsuwanie od spraw ze względu na model nominacji może prowadzić do zachowania formalnego urzędu przy faktycznej niemożności orzekania. Wskazał też nierówne traktowanie sędziów powołanych po marcu 2018 r.
W argumentacji dotyczącej prerogatywy Prezydenta Trybunał stwierdził, że nie może ona zostać pozbawiona rzeczywistej treści przez wtórne kontrolowanie powołań. Odwołał się do własnego wyroku K 12/18 o sposobie wyboru sędziowskich członków KRS. Odróżnił test od ustawowego odwołania od uchwały KRS do SN, w którym bada się jej zgodność z prawem. Sporne oceny statusu Rady i skuteczności nominacji pochodzą z uzasadnienia przedstawionego przez TK.
Komunikat określa skutkiem orzeczenia usunięcie całego mechanizmu z art. 5a. TK wskazał obowiązek niezwłocznego ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw i zarazem przedstawił stanowisko, że brak publikacji urzędowej nie może blokować jego stosowania, ponieważ już ogłoszenie na sali rozpraw obala domniemanie konstytucyjności regulacji. Opis ten nie oznacza stwierdzenia, że publikacja w Dzienniku Ustaw już nastąpiła, ani zniesienia wszelkich odrębnych instytucji wyłączenia sędziego.
Składowi przewodniczył Jarosław Wyrembak, a sprawozdawcą był Stanisław Piotrowicz. Pełną argumentację formalną i prawną zapowiedziano w pisemnym uzasadnieniu; opracowanie przedstawia informacje zawarte w komunikacie i sentencji z 25 lutego.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/zakres-i-sposob-rozpoznania-wniosku-o-zbadanie-wymogow-niezawislosci-i-bezstronnosci-sedziego-sadu-administracyjnego-5. Data dodania i pozyskania: 2026-02-26. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.