Komunikat – TK uznał za konstytucyjną podstawę poleceń przygotowujących wybory w epidemii (K 27/23)
21 maja 2024 r. Trybunał Konstytucyjny ogłosił wyrok w sprawie K 27/23. Uznał za zgodne z Konstytucją przepisy ustawy covidowej w historycznym brzmieniu, rozumiane jako obejmujące także przygotowanie wyborów w stanie epidemii. Sprawa dotyczyła kompetencji Prezesa Rady Ministrów do wydawania wiążących poleceń.
Rozstrzygnięcie objęło art. 11 ust. 2 w związku z ust. 2a, 2b i 3 ustawy z 2 marca 2020 r., w brzmieniu obowiązującym od 31 marca do 17 kwietnia 2020 r. TK stwierdził zgodność tak odczytanej normy z art. 2, art. 7, art. 68 ust. 4, art. 146 ust. 4 pkt 7 Konstytucji oraz z zasadą współdziałania władz wynikającą z preambuły. Pozostałą część postępowania umorzył. Orzeczenie było jednogłośne.
Grupa posłów początkowo sformułowała zarzuty wobec wykładni wyłączającej przygotowanie wyborów z zakresu poleceń premiera; przedstawiła też żądanie ewentualne dotyczące art. 11h ust. 3 ustawy. Po analizie pism, modyfikacji wniosku i wyjaśnień na rozprawie TK przyjął, że kontroli wymaga norma obowiązująca we wskazanym okresie wiosny 2020 r. Wyjaśnił, że bada ogólną kompetencję do przygotowywania wyborów podczas epidemii, a nie same konkretne polecenia administracyjne.
Tłem sprawy były jednak dwie decyzje premiera z 16 kwietnia 2020 r. Jedna zobowiązywała Pocztę Polską do czynności organizacyjnych, infrastrukturalnych oraz kadrowych i materiałowych potrzebnych do głosowania korespondencyjnego. Druga dotyczyła przygotowania przez Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych kart do głosowania, instrukcji i oświadczeń. TK wskazał, że właśnie w tych decyzjach zastosowano normę poddaną kontroli.
Badane przepisy umożliwiały premierowi kierowanie, w związku z przeciwdziałaniem COVID-19, natychmiast wykonalnych poleceń do określonych osób prawnych, jednostek organizacyjnych i przedsiębiorców. Regulowały również wyznaczenie ministra, wykonywanie zadań przez Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz finansowanie działań na podstawie umów. Według Trybunału ich szeroki zakres należało odczytywać w świetle konstytucyjnych obowiązków państwa podczas epidemii.
TK przypomniał, że wybory prezydenckie zarządzono na 10 maja 2020 r., a następnie wprowadzono stan epidemii i daleko idące ograniczenia kontaktów społecznych. W komunikacie zestawił kalendarz wyborczy z pracami nad ustawą o głosowaniu korespondencyjnym: Sejm uchwalił ją 6 kwietnia, Senat wniósł o jej odrzucenie 5 maja, a po dalszych etapach weszła w życie 9 maja. Trybunał argumentował, że wcześniejsze przygotowania techniczne były niezbędne, by głosowanie w takim trybie mogło się odbyć.
Uzasadniając zgodność z zasadą współdziałania władz, TK podkreślił potrzebę zapewnienia ciągłości władzy i realizacji czynnego prawa wyborczego przy ograniczaniu ryzyka zakażeń. Uznał, że kompetencja premiera pozwalała wspierać ministrów odpowiedzialnych za techniczne i organizacyjne aspekty wyborów. Krytycznie ocenił tempo prac Senatu nad ustawą korespondencyjną; była to ocena Trybunału zawarta w komunikacie, towarzysząca argumentacji o współdziałaniu organów państwa.
Do art. 68 ust. 4 i art. 146 ust. 4 pkt 7 Konstytucji TK odniósł obowiązki zwalczania chorób epidemicznych oraz zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrznego i porządku publicznego. Przyjął, że przygotowanie głosowania ograniczającego kontakty między ludźmi służyło ich realizacji. Z kolei zgodność z art. 2 i art. 7 powiązał z pewnością prawa, przewidywalnością działań państwa oraz wykonywaniem kompetencji ustawowych w sposób zgodny z Konstytucją.
Trybunał zaznaczył, że nie zaistniała przesłanka przesunięcia wyborów wynikająca z art. 228 ust. 7 Konstytucji. W jego ocenie organy państwa pozostawały więc zobowiązane do przygotowania głosowania w konstytucyjnym terminie, przy ochronie zdrowia obywateli. Przyjęta wykładnia miała łączyć te obowiązki. Sentencja odnosi się do wskazanej normy i jej rozumienia, a nie do całokształtu prawnych, organizacyjnych i finansowych następstw przygotowań wyborczych.
Składowi przewodniczył Stanisław Piotrowicz, sprawozdawcą była Krystyna Pawłowicz; orzekali także Julia Przyłębska, Bartłomiej Sochański i Rafał Wojciechowski.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/12764-wydanie-przez-prezesa-rady-ministrow-w-zwiazku-z-przeciwdzialaniem-covid-19-polecenia-obowiazujacego. Data dodania i pozyskania: 2024-05-22. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.