Komunikat – TK uznał badane zasady przyjęcia do DPS bez zgody za konstytucyjne (SK 110/23)
23 lipca 2025 r. TK jednogłośnie rozstrzygnął sprawę SK 110/23. Uznał art. 39 ust. 1 w związku z art. 38 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, w zakresie umożliwiającym sądowe przyjęcie do domu pomocy społecznej bez zgody zainteresowanej osoby, za zgodny z art. 30 i art. 41 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Pozostały zakres postępowania umorzono.
Badana regulacja obejmuje łącznie określone warunki: niezdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb wskutek choroby psychicznej lub niepełnosprawności intelektualnej, brak możliwości korzystania z opieki innych osób, potrzebę stałej opieki i pielęgnacji bez potrzeby leczenia szpitalnego oraz zagrożenie życia wynikające z braku opieki. Wyrok nie oznacza ogólnego upoważnienia do umieszczania każdej osoby wymagającej pomocy wbrew jej woli.
Skarżąca kwestionowała precyzję przesłanek i gwarancje postępowania, zarzucając naruszenie godności oraz nadmierne ograniczenie wolności. TK uznał, że ustawa zapewnia liczne gwarancje procesowe, dzięki którym zainteresowany pozostaje podmiotem postępowania. Wskazał, że zastosowano je również w sprawie skarżącej.
Trybunał powiązał naruszenie godności z uprzedmiotowieniem człowieka przez władzę publiczną. W badanej konstrukcji takiego skutku nie stwierdził. Uznał też, że podstawy ingerencji określono w ustawie dostatecznie szczegółowo, a sąd opiekuńczy ma szerokie możliwości ustalenia okoliczności dzięki przewidzianym procedurom.
Kontrola proporcjonalności objęła przydatność, konieczność i ciężar ograniczenia. TK stwierdził, że zapewnienie stałej opieki służy ochronie życia i zdrowia osoby, która sama nie może zaspokoić potrzeb, a nie ma innej pomocy. Za istotne uznał zarówno bezpośrednie zagrożenie dla tej osoby, jak i publiczne obowiązki ochrony zdrowia, w tym możliwość uniknięcia koniecznej później hospitalizacji.
W ocenie TK przy tak określonych przesłankach ograniczenie samodzielnego decydowania nie jest nadmierne: ochrona życia i zdrowia może wymagać działania mimo odmowy. Jest to ocena badanej normy i jej gwarancji, nie zniesienie obowiązku wykazania wszystkich przesłanek w indywidualnym postępowaniu.
Składowi przewodniczył Bogdan Święczkowski, sprawozdawcą był Wojciech Sych, a ponadto orzekali Stanisław Piotrowicz, Michał Warciński i Jarosław Wyrembak.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/orzeczenie-przez-sad-opiekunczy-o-przyjeciu-do-domu-pomocy-spolecznej-osoby-bez-jej-zgody-4. Data dodania i pozyskania: 2025-07-24. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.