Komunikat – TK o wyłączeniu sędziego i kontroli jego statusu (P 10/19)

23 lutego 2022 r. TK wydał wyrok w sprawie P 10/19 dotyczącej wyłączenia sędziego oraz kontroli jego powołania. W trzech zakresach uznał zakwestionowane normy za niezgodne z Konstytucją, a w pozostałej części umorzył postępowanie. Orzeczenie zapadło większością głosów; zdanie odrębne zgłosił Jakub Stelina.

Pierwsze rozstrzygnięcie dotyczy art. 49 § 1 kodeksu postępowania cywilnego. TK zakwestionował ten przepis w zakresie, w którym jakakolwiek okoliczność odnosząca się do procedury powołania sędziego przez Prezydenta RP na wniosek KRS jest uznawana za przesłankę uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności w konkretnej sprawie. Za wzorce kontroli przyjął art. 45 ust. 1 oraz art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

Drugi punkt obejmuje art. 31 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym w związku z art. 49 § 1 k.p.c. Chodzi o wyłączenie sędziego z powodu braku kontrasygnaty premiera pod prezydenckim obwieszczeniem o wolnych stanowiskach w SN, rozpoczynającym procedurę nominacyjną. TK uznał taką podstawę powątpiewania w bezstronność za niezgodną z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 i ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

Trzeci punkt dotyczy art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86–88 ustawy o SN jako podstawy orzekania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej na sędziego, wynikających z niego uprawnieniach oraz związanej z tym statusem skuteczności czynności sądu. Ten zakres TK uznał za sprzeczny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji.

W przedstawionych motywach TK wskazał, że instytucja wyłączenia służy ocenie bezstronności sędziego w danej sprawie. Zdaniem Trybunału wykorzystanie jej do kontroli procedury powołania prowadzi do badania prezydenckiej prerogatywy na podstawie norm ustawowych. TK uznał również za niedopuszczalne wywodzenie w drodze domniemania kompetencji SN do rozstrzygania o statusie sędziego.

Trybunał powiązał te oceny z podziałem władz i ustawowym określaniem kompetencji Sądu Najwyższego. Podkreślił, że — w jego ujęciu — powołanie sędziego należy do Prezydenta RP, natomiast ustanawianie kompetencji SN do ustawodawcy.

W komunikacie TK ostrzegł też przed następstwami szerokiego kwestionowania nominacji. Wskazał jako potencjalnie objęte takimi sporami powołania dokonane przez Radę Państwa przed zmianami konstytucyjnymi z 1989 r., przez Marszałka Sejmu oraz z udziałem KRS działającej na podstawie przepisów częściowo zakwestionowanych w sprawie K 5/17. Jest to przedstawiona przez TK ocena możliwych skutków kontroli nominacji; wyrok P 10/19 nie stwierdza nieważności powołań tych osób.

Źródła i prawa

Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/11807-wylaczenie-sedziego-z-powodu-podniesienia-okolicznosci-dotyczacych-jego-powolania-obwieszczenie-prezydenta-rp-o-wolnych-stanowiskach-w-sadzie-najwyzszym-rozstrzyganie-przez-sad-najwyzszy-o-statusie-sedziego. Data dodania i pozyskania: 2022-02-24. Opracowanie.

Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.