Komunikat – TK o granicach integracji europejskiej, ochronie sądowej i powoływaniu sędziów (K 3/21)

7 października 2021 r. TK wydał wyrok w sprawie K 3/21 z wniosku Prezesa Rady Ministrów. W komunikacie dodanym 8 października przedstawił trzy grupy rozstrzygnięć dotyczących wybranych norm Traktatu o Unii Europejskiej, odczytywanych w związku z orzecznictwem TSUE. Wyrok zapadł większością głosów, a zdania odrębne zgłosili Piotr Pszczółkowski i Jarosław Wyrembak. W pozostałym zakresie postępowanie umorzono.

Pierwsza część sentencji dotyczy art. 1 akapit pierwszy i drugi w związku z art. 4 ust. 3 TUE. TK stwierdził niezgodność z art. 2, art. 8 i art. 90 ust. 1 Konstytucji w zakresie opisującym etap integracji, w którym organy UE wykraczają poza przekazane kompetencje, Konstytucja traci pozycję najwyższego prawa, a Polska nie może funkcjonować jako państwo suwerenne i demokratyczne. Rozstrzygnięcie odnosi się do tego zakresu normy, bez uznania całego traktatu za niekonstytucyjny.

Druga część obejmuje art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i skuteczną ochronę prawną. TK zakwestionował wywodzenie z niego kompetencji sądów krajowych do pomijania Konstytucji oraz orzekania na podstawie przepisów nieobowiązujących, uchylonych przez Sejm albo uznanych przez TK za niekonstytucyjne. Wzorce obejmowały zasady państwa prawnego, legalizmu, nadrzędności Konstytucji, granic przekazywania kompetencji i podległości sędziów Konstytucji oraz ustawom; w drugim przypadku również moc orzeczeń TK.

Trzecia część dotyczy art. 19 ust. 1 akapit drugi i art. 2 TUE w zakresie uprawnień sądów krajowych do kontroli legalności procedury powołania sędziego, w tym aktu Prezydenta, oraz uchwały KRS zawierającej wniosek o powołanie. TK zakwestionował także wyprowadzanie kompetencji do odmowy uznania za sędziego osoby powołanej zgodnie z art. 179 Konstytucji na podstawie stwierdzenia wadliwości nominacji. Wskazał m.in. konstytucyjne zasady powoływania sędziów, prerogatywę Prezydenta i pozycję KRS.

Uzasadniając własną właściwość, TK powołał art. 188 pkt 1 Konstytucji, dotyczący kontroli umów międzynarodowych. Wyjaśnił, że ocenia zgodność z Konstytucją norm traktatowych w znaczeniu nadanym im przez TSUE, a nie zastępuje tego sądu w wykładni prawa UE. Nie skierował pytania prejudycjalnego, uznając ocenę zgodności z polską Konstytucją za swoją właściwość.

W motywach TK akcentował zasadę kompetencji przyznanych, tożsamość konstytucyjną, proporcjonalność i pomocniczość. Odwołał się do wcześniejszego wyroku dotyczącego akcesji, K 18/04, oraz do innych swoich orzeczeń. Według TK pierwszeństwo stosowania prawa UE przed ustawami działa w granicach kompetencji przekazanych, a zobowiązanie państwa do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej nie jest samo w sobie przekazaniem Unii kompetencji do organizowania sądownictwa.

Trybunał przedstawił również pogląd, że katalog wartości z art. 2 TUE nie stanowi samodzielnego źródła takich kompetencji. Powiązał niezawisłość sędziego z konkretną sprawą i sprzeciwił się jej zbiorczej ocenie wyłącznie przez pryzmat sposobu nominacji. Są to stanowiska zawarte w motywach TK, wyjaśniające ogłoszone rozstrzygnięcie.

W końcowej części komunikatu TK wskazał potrzebę dialogu i wzajemnej lojalności przy rozwiązywaniu kolizji norm. Zastrzegł zarazem możliwość przyszłej bezpośredniej oceny orzeczeń TSUE, jeżeli utrzyma się praktyka, którą TK uznaje za przekraczanie kompetencji. Zapowiedź ta nie oznacza, że wyrokiem K 3/21 rozstrzygnięto już zgodność każdego orzeczenia TSUE z Konstytucją.

Sprawę rozpoznano w pełnym składzie, po rozprawach 13 lipca, 31 sierpnia, 22 i 30 września oraz 7 października. Przewodniczyła Julia Przyłębska, a sprawozdawcą był Bartłomiej Sochański.

Źródła i prawa

Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/11664-ocena-zgodnosci-z-konstytucja-rp-wybranych-przepisow-traktatu-o-unii-europejskiej. Data dodania i pozyskania: 2021-10-09. Opracowanie.

Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.