Komunikat – Służby potrzebują niezależnej kontroli dostępu do danych (K 23/11)
Niejawne zbieranie danych o obywatelach wymaga zabezpieczeń przed nadużyciami, a ochrona komunikowania się obejmuje również informacje o połączeniach i lokalizacji. TK wskazał te zasady w wyroku z 30 lipca 2014 r. dotyczącym uprawnień służb. Sprawa, rozpoznana w pełnym składzie, obejmowała siedem wniosków Rzecznika Praw Obywatelskich i Prokuratora Generalnego.
TK zakwestionował brak niezależnego nadzoru nad udostępnianiem danych telekomunikacyjnych Policji, Straży Granicznej, kontroli skarbowej, Żandarmerii Wojskowej, ABW, SKW, CBA i Służbie Celnej. Stwierdził naruszenie art. 47 i 49 w powiązaniu z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Nie rozstrzygnął, czy każde udostępnienie musi poprzedzać zgoda ani czy zawsze potrzebna jest kontrola uprzednia. Uznał jednak, że całkowity brak nadzoru nie zapewnia nawet minimalnej ochrony.
Niekonstytucyjne okazało się także upoważnienie ABW do kontroli operacyjnej w sprawach przestępstw godzących w ekonomiczne podstawy państwa: pojęcie to nie wyznacza dostatecznie czytelnych granic ingerencji. TK zaakceptował natomiast badane podstawy kontroli odnoszące się do bezpieczeństwa państwa, określonych przypadków korupcji oraz przestępstw przeciw pokojowi i ludzkości i przestępstw wojennych. Za dopuszczalne uznał też odwołanie do zobowiązań międzynarodowych, jeżeli przestępstwo określa polska ustawa, a umowę ratyfikowano za zgodą wyrażoną ustawowo. Zamknięty wykaz urządzeń technicznych nie jest konieczny, lecz prawo musi określać ich rodzaje, a organ zarządzający kontrolę wskazać środek dla konkretnej sprawy.
Trybunał stwierdził brak wymaganych gwarancji niszczenia materiałów objętych zakazami dowodowymi, jeżeli tajemnicy zawodowej nie uchylono lub jej uchylenie jest niedopuszczalne. Nie przyjął bezwzględnego wyłączenia całych grup zawodowych spod kontroli. Zakwestionował również brak obowiązku usuwania zbędnych danych w ustawach dotyczących ABW, SKW i CBA oraz zbyt szeroką możliwość przechowywania informacji przez Służbę Celną. Odmiennie ocenił kontrolę skarbową, ponieważ obowiązek niszczenia niepotrzebnych materiałów wynika z innych jej przepisów.
Umorzenie pozostałej części sprawy wiązało się z częściowym cofnięciem wniosku, brakiem uzasadnienia zarzutów wobec niektórych podstaw kontroli SKW oraz zbędnością dalszego badania regulacji już uznanych za niekonstytucyjne. W tej ostatniej grupie znalazły się zarzuty dotyczące pozyskiwania danych przy mniej szkodliwych przestępstwach i braku wymogu subsydiarności. Dla regulacji objętych punktami 2, 5, 6 i 8 wyroku TK wyznaczył osiemnastomiesięczne odroczenie utraty mocy, liczone od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Uzasadnił je potrzebą zachowania skutecznych narzędzi przeciwdziałania przestępczości.
Prezes TK Andrzej Rzepliński przewodniczył rozprawie i był drugim sprawozdawcą. Funkcję pierwszego sprawozdawcy pełnił Marek Zubik. On oraz Wojciech Hermeliński zgłosili zdania odrębne.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/7005-okreslenie-katalogu-zbieranych-informacji-o-jednostce-za-pomoca-srodkow-technicznych-w-dzialani. Data dodania i pozyskania: 2014-07-30. Opracowanie.
Zdjęcie ilustracyjne z materiału TK „Wizyta w Trybunale Konstytucyjnym prawników z Niemiec” (2014-05-20). Fot. Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło zdjęcia: https://trybunal.gov.pl/wiadomosci/uroczystosci-spotkania-wyklady/art/6868-wizyta-w-trybunale-konstytucyjnym-prawnikow-z-niemiec.