Komunikat – Sankcje za brak kontaktów z dzieckiem muszą uwzględniać jego samodzielną wolę (SK 3/20)
22 czerwca 2022 r. TK orzekł o niekonstytucyjności art. 598¹⁶ § 1 w związku z art. 598¹⁵ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie obejmującym niewykonywanie lub niewłaściwe wykonywanie obowiązków związane z zachowaniem dziecka, którego nie wywołała osoba sprawująca nad nim pieczę. Wzorcami kontroli były art. 48 ust. 1 zdanie drugie i art. 72 ust. 3 Konstytucji.
Przepisy przewidują najpierw zagrożenie nakazaniem zapłaty, a następnie obowiązek zapłaty oznaczonej sumy osobie uprawnionej do kontaktu. W sprawie poprzedzającej skargę matce zagrożono kwotą 1500 zł za każde naruszenie obowiązku. Później nakazano jej zapłatę 13 500 zł oraz zwrot wydatków związanych z przygotowaniem kontaktów. Skargę konstytucyjną wniosły matka i córka.
TK wskazał, że obowiązek wysłuchania dziecka i uwzględnienia w miarę możliwości jego zdania wynika bezpośrednio z Konstytucji. Wychowanie powinno uwzględniać dojrzałość dziecka, jego przekonania oraz wolność sumienia i wyznania. Obowiązki te dotyczą rodziców, opiekunów i organów rozstrzygających o sytuacji dziecka.
Zdaniem Trybunału mechanizm sankcji pieniężnych nie może pomijać sytuacji, w której opiekun respektuje samodzielnie wyrażoną wolę dziecka. Automatyczne obciążanie go zapłatą bez oceny przyczyn niewykonania kontaktów narusza konstytucyjny standard ochrony dobra dziecka.
Rozstrzygnięcie dotyczy zachowania dziecka niewywołanego przez osobę sprawującą pieczę. Nie uchyla całego systemu wykonywania kontaktów ani wszystkich sankcji przewidzianych w tych przepisach. TK wskazał, że sąd powinien z urzędu ustalić, czy niewykonanie obowiązku było następstwem uwzględnienia samodzielnej woli dziecka, wyrażonej bez wpływu opiekuna.
Trybunał przypomniał również obowiązek wysłuchania dziecka przez sąd, gdy pozwalają na to jego rozwój, zdrowie i dojrzałość, oraz uwzględnienia w miarę możliwości rozsądnych życzeń. W odniesieniu do skarżących wskazał na podstawę wznowienia postępowania wynikającą z wyroku.
Postępowanie dotyczące pozostałych wzorców konstytucyjnych umorzono jako zbędne. Kontrolę w odniesieniu do umów międzynarodowych umorzono jako niedopuszczalną, ponieważ w postępowaniu ze skargi konstytucyjnej nie mogą one stanowić bezpośrednich wzorców kontroli.
Wyrok zapadł większością głosów, ze zdaniem odrębnym Michała Warcińskiego. Składowi przewodniczyła Krystyna Pawłowicz, sprawozdawcą był Andrzej Zielonacki; orzekali także Wojciech Sych i Bogdan Święczkowski.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/11919-nalozenie-przez-sad-opiekunczy-na-osobe-pod-ktorej-piecza-znajduje-sie-dziecko-obowiazku-zaplaty-sumy-pienieznej-na-rzecz-osoby-uprawnionej-do-kontaktow-z-dzieckiem. Data dodania i pozyskania: 2022-06-23. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.