Komunikat – Rzeczywista opieka ma znaczenie przy świadczeniu pielęgnacyjnym (SK 33/23)
8 lipca 2025 r. TK jednogłośnie rozstrzygnął sprawę SK 33/23. Zakwestionował art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie nieprzyznającym świadczenia pielęgnacyjnego objętej tym przepisem osobie, która wyłącznie opiekuje się niepełnosprawnym członkiem rodziny i dlatego rezygnuje z zatrudnienia. Wzorcami były art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji; pozostały zakres umorzono.
Skarżący całodobowo zajmuje się babcią ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jej dzieci z powodów zdrowotnych opieki nie sprawują, lecz nie mają formalnych orzeczeń, które według zakwestionowanej regulacji umożliwiały przyznanie świadczenia wnukowi. Odmowa wynikała z ustawowego pierwszeństwa bliższych krewnych, mimo że faktyczny ciężar opieki ponosił skarżący.
Choć ustawę zmieniono w 2023 r., przepisy przejściowe zachowały zastosowanie dawnej regulacji do tej sprawy. TK badał więc historyczne brzmienie, a nie cały nowy system świadczeń. Za właściwą podstawę kontroli uznał prawo rodziny w trudnej sytuacji do szczególnej pomocy państwa, połączone z nakazem równego traktowania. W zakresie art. 2 i art. 69 postępowanie umorzył.
Trybunał podkreślił znaczenie faktycznego wykonywania stałej opieki i rezygnacji z pracy. Uznał, że formalne kryterium dotyczące sytuacji innych członków rodziny nie może przeważać nad rzeczywistymi potrzebami i nad tym, kto rzeczywiście zajmuje się osobą wymagającą pomocy. Świadczenie ma służyć realizacji szczególnej ochrony rodzin, a nie wyłącznie odwzorowaniu kolejności obowiązków alimentacyjnych.
Według komunikatu osoba będąca jedynym opiekunem, która z tego powodu zrezygnowała z zatrudnienia i złożyła wniosek do 31 grudnia 2023 r., zachowuje możliwość ubiegania się o świadczenie na dawnych zasadach, niezależnie od wcześniejszego rozstrzygnięcia wniosku. Nie jest to automatyczne przyznanie wypłaty każdemu krewnemu; istotne pozostają określony zakres wyroku i rozpoznanie indywidualnej sprawy.
Składowi przewodniczył Rafał Wojciechowski, sprawozdawcą był Bartłomiej Sochański, a ponadto orzekali Krystyna Pawłowicz, Bogdan Święczkowski i Michał Warciński.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/brak-prawa-do-swiadczenia-pielegnacyjnego-dla-wnuka-osoby-niepelnosprawnej-gdy-jej-dzieci-nie-bedac-osobami-niepelnosprawnymi-nie-sprawuja-nad-nia-opieki-4. Data dodania i pozyskania: 2025-07-09. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.