Komunikat – Prezydenckie wnioski dotyczące nowych ustaw o Trybunale Konstytucyjnym (Kp 3/24)
Trybunał Konstytucyjny przedstawił przedmiot połączonych wniosków Prezydenta RP dotyczących dwóch ustaw z 13 września 2024 r.: ustawy o Trybunale Konstytucyjnym oraz przepisów ją wprowadzających. W sprawie Kp 3/24 mają zostać ocenione m.in. zasady obsady Trybunału, ślubowania sędziów, postępowań dyscyplinarnych i traktowania wcześniejszych orzeczeń.
W odniesieniu do ustawy o TK Prezydent kwestionuje siedem grup regulacji. Pierwsza dotyczy wyznaczania i zmiany składów orzekających przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK oraz wymaganego kworum. Wnioskodawca uważa, że przyjęty mechanizm może utrudnić sprawne wykonywanie zadań Trybunału, a przez to naruszyć zasadę zaufania obywateli do państwa i standard sprawności instytucji publicznych.
Drugi zarzut obejmuje możliwość wykonywania urzędu przez sędziego po zakończeniu dziewięcioletniej kadencji, aż do wyboru następcy przez Sejm. Zdaniem Prezydenta takie rozwiązanie wydłuża kadencję określoną w art. 194 ust. 1 Konstytucji. Trzecia grupa dotyczy czteroletniego zakazu kandydowania na sędziego TK przez osobę, która zakończyła sprawowanie urzędu Prezydenta RP. Wnioskodawca nie dostrzega dostatecznego uzasadnienia tego ograniczenia w roli ustrojowej Prezydenta ani w gwarancjach niezależności Trybunału.
Kolejny zarzut odnosi się do określenia terminów opiniowania kandydatów i wyboru sędziów przez nakaz niezwłocznego działania. Prezydent twierdzi, że bez konkretnych ram czasowych przepisy nie gwarantują utrzymywania pełnego, piętnastoosobowego składu TK.
Odrębnie zakwestionował czternastodniowy termin umożliwienia wybranemu sędziemu uroczystego złożenia ślubowania. Wskazał na możliwość kolizji z innymi obowiązkami Prezydenta, w tym wykonywanymi poza krajem, oraz z czasem potrzebnym na uzyskanie informacji koniecznych do wykonania tej kompetencji. Zaskarżył też rozwiązanie z art. 20 ust. 3, oparte — w jego ocenie — na nieuprawnionym założeniu niewykonania obowiązku przez Prezydenta. Zarzuty te wiąże z zasadami proporcjonalności, poprawnej legislacji i legalizmu.
Siódma grupa obejmuje udział sędziów TK w stanie spoczynku w inicjowaniu i prowadzeniu postępowań dyscyplinarnych oraz orzekaniu wobec czynnych sędziów. Prezydent uważa, że włączenie osób pozostających poza czynnym składem Trybunału do tej procedury narusza konstytucyjne zasady składu TK, podziału władz oraz odrębności i niezależności sądów i trybunałów.
Wobec ustawy wprowadzającej Prezydent sformułował cztery grupy zarzutów. Pierwsza dotyczy art. 10, przewidującego nieważność wyroków i postanowień w sprawach sporów kompetencyjnych wydanych z udziałem osób określonych w ustawie jako nieuprawnione do orzekania. Wnioskodawca twierdzi, że parlament nie ma kompetencji do uchylania skutków orzeczeń TK, którym art. 190 ust. 1 Konstytucji przyznaje ostateczność i moc powszechnie obowiązującą.
Prezydent powiązał ten zarzut również z niezależnością TK i zakazem domniemywania kompetencji organów państwa. Osobno zakwestionował art. 10–12 jako naruszające zasady państwa prawnego i legalizmu przez zniesienie skutków rozstrzygnięć tworzących stan rzeczy osądzonej.
Trzeci zarzut dotyczy samego pojęcia osoby nieuprawnionej do orzekania. Ustawa odnosi je do osób wybranych z naruszeniem ustawy o TK z 25 czerwca 2015 r. oraz wyroków K 34/15 i K 35/15 z grudnia 2015 r. Zdaniem Prezydenta ustawowe różnicowanie sędziów w ten sposób podważa ich status, niezawisłość oraz decyzję Sejmu o wyborze, naruszając art. 194 ust. 1 i art. 195 ust. 1 w związku z zasadą podziału władz.
Ostatnia grupa obejmuje powierzenie obowiązków prezesa TK sędziemu o najdłuższym stażu w Trybunale od dnia wejścia nowych przepisów w życie. Wnioskodawca ocenia to jako przerwanie trwającej kadencji prezesa oraz ingerencję w konstytucyjną kompetencję Prezydenta do powoływania prezesa i wiceprezesa TK.
Przedstawione oceny są zarzutami Prezydenta RP skierowanymi do rozpoznania przez Trybunał. Komunikat opisuje zakres kontroli obu ustaw i argumenty wnioskodawcy.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-przed/art/ustawa-o-trybunale-konstytucyjnym-2. Data dodania i pozyskania: 2024-12-04. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.