Komunikat – Pandemiczne zawieszenie przedawnienia w prawie karnym niezgodne z Konstytucją (P 12/22)
12 grudnia 2023 r. TK orzekł, że art. 15zzr¹ ust. 1 ustawy covidowej jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. Wyrok P 12/22 dotyczy zawieszenia przedawnienia karalności czynów i wykonania kar za przestępstwa oraz przestępstwa skarbowe.
Przepis obejmował czas stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego i sześć miesięcy po ich odwołaniu. Wprowadzono go 27 czerwca 2021 r., a uchylono z dniem 1 października 2023 r. TK badał skutki, jakie regulacja wywoływała w postępowaniach, mimo jej wcześniejszego uchylenia.
Trybunał podkreślił, że ustawodawca ma szeroką swobodę kształtowania przedawnienia, lecz powinien działać konsekwentnie i zapewniać przewidywalność prawa. Brak maksymalnego terminu zawieszenia uznał za naruszenie zaufania do państwa i bezpieczeństwa prawnego.
Istotne znaczenie miało uzależnienie długości zawieszenia od decyzji ministra dotyczących stanów epidemicznych. W ocenie TK tak daleko idące kształtowanie sytuacji jednostki nie powinno zależeć od rozporządzeń wydawanych na podstawie innej ustawy, bez ustawowo wyznaczonej granicy czasowej.
TK zakwestionował także uzasadnienie wprowadzenia regulacji dopiero piętnaście miesięcy po początku pandemii. Wskazał na kontynuowanie postępowań karnych oraz brak wykazania utrudnień, które usprawiedliwiałyby tak szeroką ingerencję. W sprawach karnoskarbowych dostrzegł dodatkowo niespójność między przedawnieniem należności publicznoprawnej a dalszym utrzymywaniem karalności.
W komunikacie Trybunał wyjaśnił, że wyrok eliminuje skutek zakwestionowanego przepisu. W sprawach w toku oznacza to jego pominięcie i stosowanie ogólnych reguł przedawnienia, a w sprawach zakończonych otwiera drogę do wznowienia na zasadach art. 190 ust. 4 Konstytucji. Nie przesądza to automatycznie wyniku każdej konkretnej sprawy.
Orzeczenie zapadło większością głosów, a pozostałą część postępowania umorzono. Przewodniczył Bartłomiej Sochański, sprawozdawcą był Andrzej Zielonacki; orzekali Jakub Stelina, Wojciech Sych i Bogdan Święczkowski.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/12539-wstrzymanie-biegu-przedawnienia-karalnosci-czynu-i-przedawnienia-wykonania-kary-w-sprawach-o-przestepstwa-i-przestepstwa-skarbowe. Data dodania i pozyskania: 2023-12-13. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.