Komunikat – TK zakwestionował część procedury przed komisją sejmową wobec Prezesa NBP (K 8/24)

20 sierpnia 2024 r. Trybunał Konstytucyjny uznał w sprawie K 8/24 za niezgodne z Konstytucją trzy regulacje dotyczące postępowania wobec Prezesa Narodowego Banku Polskiego przed sejmową Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej. Wyrok wiąże tę ocenę z konstytucyjną niezależnością NBP i jego organów.

Pierwszy punkt obejmuje art. 8 ustawy o Trybunale Stanu w zakresie dotyczącym Prezesa NBP. Drugi dotyczy art. 9d ust. 1, przewidującego jego obowiązkowe stawiennictwo przed komisją, a trzeci — art. 9g ust. 2 w zakresie uchwalania przez komisję sprawozdania o pociągnięciu Prezesa NBP do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu. We wszystkich trzech punktach wzorcem był art. 227 ust. 1 w związku z ust. 2 i 3 Konstytucji. Pozostałą część postępowania umorzono, a orzeczenie zapadło jednogłośnie.

TK odwołał się do wcześniejszych spraw U 4/06 i K 23/23, w których podkreślał niezależność banku centralnego od nacisku politycznego. Uznał, że konstytucyjne zadania NBP wymagają swobody działania jego organów. Nie utożsamił tej ochrony z całkowitym wyłączeniem odpowiedzialności Prezesa NBP: zaznaczył, że sama Konstytucja przewiduje możliwość postawienia go przed Trybunałem Stanu.

Zasadnicze zastrzeżenia dotyczyły etapu poprzedzającego takie postępowanie. Trybunał wskazał, że Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej jest organem Sejmu, a jej skład zależy od większości parlamentarnej. W jego ocenie ustawa nie zapewnia dostatecznych gwarancji niezależności członków, bezstronności postępowania i praw opozycji, mimo że komisji przyznano szerokie uprawnienia władcze.

TK wymienił możliwość wzywania osoby objętej wnioskiem, świadków i pracowników banku, uzyskiwania dokumentów oraz korzystania z informacji niejawnych. Zwrócił także uwagę na kompetencję do wydawania poleceń Prokuratorowi Generalnemu i brak możliwości odwołania się od decyzji komisji do innego organu. Według Trybunału połączenie tych narzędzi z politycznym charakterem komisji stwarza ryzyko nacisku na Prezesa NBP i zakłócenia pracy banku.

Trybunał uznał, że ustawa nadała komisji rolę zbliżoną jednocześnie do komisji śledczej i prokuratury, bez odpowiednich zabezpieczeń niezależności. Podkreślił różnicę między postępowaniem sejmowym a postępowaniem przed Trybunałem Stanu. W jego ocenie konstytucyjna możliwość ponoszenia odpowiedzialności nie uzasadnia dowolnego ukształtowania poprzedzającego ją etapu parlamentarnego.

W komunikacie TK zasygnalizował podobne zastrzeżenia wobec stosowania tych regulacji do Prezesa NIK i Przewodniczącego KRRiT. Zakres sentencji pozostaje jednak ograniczony do Prezesa NBP, którego dotyczył wniosek grupy posłów. Trybunał wskazał potrzebę dostosowania ustawy o Trybunale Stanu i Regulaminu Sejmu do wymogów konstytucyjnych.

Odnosząc się do skutków orzeczenia, TK stwierdził w komunikacie, że wyrok wchodzi w życie z dniem jego ogłoszenia na rozprawie, a postępowania oparte na zakwestionowanych przepisach tracą podstawę prawną. Jest to stanowisko Trybunału dotyczące skutków jego rozstrzygnięcia. Jednocześnie przypomniał on o obowiązku publikowania wyroków przez właściwe organy państwa, w szczególności Prezesa Rządowego Centrum Legislacji.

Składowi przewodniczyła Julia Przyłębska, sprawozdawcą była Krystyna Pawłowicz; orzekali także Zbigniew Jędrzejewski, Bartłomiej Sochański i Bogdan Święczkowski.

Źródła i prawa

Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/12863-wstepny-wniosek-o-pociagniecie-prezesa-narodowego-banku-polskiego-do-odpowiedzialnosci-przed-trybunalem-stanu. Data dodania i pozyskania: 2024-08-21. Opracowanie.

Fotografia: Pixabay. Źródło: https://www.pexels.com/photo/calculator-and-pen-on-table-209224/. Data wykonania: 2016-09-19. Licencja Pexels: https://www.pexels.com/license/. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.