Komunikat – TK uznał sejmową uchwałę z 6 marca za niezgodną z Konstytucją (U 5/24)
28 maja 2024 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł w sprawie U 5/24 o niezgodności z Konstytucją uchwały Sejmu z 6 marca 2024 r. w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015–2023 w kontekście działalności TK. Jednogłośny wyrok obejmuje całą uchwałę, a nie jedynie wybrany jej fragment.
TK stwierdził naruszenie art. 7 w związku z art. 87 ust. 1, art. 10 w związku z art. 173 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji. W pozostałym zakresie postępowanie umorzył. Wniosek grupy posłów dotyczył uchwały w zakresie obejmującym przepisy prawa, dlatego zasadniczym zagadnieniem było ustalenie, czy akt ten zawiera normy prawne podlegające kontroli Trybunału.
Trybunał uznał, że z całego tekstu uchwały można odtworzyć normy nakazujące organom publicznym nieuwzględnianie określonych orzeczeń TK. W jego ocenie uchwała wiązała takie postępowanie ze składem orzekającym, statusem sędziów lub sposobem wyznaczania składów przez Prezes TK. Deklaracje i apel zawarte w akcie nie odbierały mu, zdaniem Trybunału, normatywnego charakteru. TK przyjął więc, że całość uchwały podlega jego kontroli na podstawie art. 188 pkt 3 Konstytucji.
Na poparcie tej oceny przywołał praktykę organów państwa: niepublikowanie jego wyroków, odmowę udziału obowiązkowych uczestników w postępowaniach oraz nieuwzględnienie postanowienia w sprawie K 8/24 dotyczącej Prezesa NBP. Według TK powoływanie się w tych sytuacjach na całą uchwałę potwierdzało, że służy ona odtwarzaniu ogólnych reguł postępowania. Są to ustalenia i oceny przedstawione w komunikacie Trybunału.
Zarzut formalny TK powiązał z legalizmem i zamkniętym katalogiem źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Stwierdził, że Sejm nie miał kompetencji do ustanowienia uchwałą norm, które wyłączałyby wykonywanie orzeczeń TK, zmieniały ustawowe obowiązki uczestników postępowań albo obowiązek publikowania wyroków. W jego ocenie kwestie te należą do materii konstytucyjnej i ustawowej, a nie do swobodnie kształtowanej treści uchwały parlamentarnej.
W odniesieniu do podziału władz Trybunał uznał, że Sejm nie może w ten sposób cofać skutków wyboru sędziów przez wcześniejszą kadencję ani podważać statusu Prezesa TK. Powiązał to z ochroną niezależności Trybunału, pewności prawa i sytuacji adresatów jego orzeczeń. Naruszenie art. 190 ust. 1 uzasadnił zaś ingerencją w powszechnie obowiązującą i ostateczną moc rozstrzygnięć TK.
W komunikacie rozróżniono następstwa ogłoszenia wyroku przez skład orzekający i jego publikacji w organie urzędowym. Według TK z chwilą publicznego ogłoszenia ustało domniemanie konstytucyjności uchwały, natomiast jej wyeliminowanie z systemu prawa jako aktu normatywnego wiąże się z ogłoszeniem wyroku w Monitorze Polskim. Trybunał wskazał zarazem, że zakwestionował także elementy norm odczytywanych łącznie z uchwały i innych przepisów, służące podważaniu statusu jego sędziów, Prezesa oraz mocy orzeczeń.
TK przedstawił również stanowisko, zgodnie z którym działania organów oparte na zakwestionowanych normach mogą rodzić odpowiedzialność konstytucyjną, karną lub dyscyplinarną osób pełniących funkcje publiczne. Wywodził ją z naruszenia norm Konstytucji i zaznaczył, że taka ocena nie zależy wyłącznie od publikacji tego wyroku. Nie jest to orzeczenie o odpowiedzialności określonych osób; komunikat przedstawia ocenę skutków prawnych przyjętą przez Trybunał.
Składowi przewodniczył Bogdan Święczkowski, sprawozdawcą był Stanisław Piotrowicz, a trzecim członkiem Bartłomiej Sochański.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/12777-uchwala-sejmu-rp-w-sprawie-usuniecia-skutkow-kryzysu-konstytucyjnego. Data dodania i pozyskania: 2024-05-29. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.