Komunikat – Wymóg ministerialnej zgody na obrót nieruchomością portową zgodny z Konstytucją (SK 123/20)
17 kwietnia 2024 r. TK jednomyślnie orzekł w sprawie SK 123/20, że badany wymóg zgody ministra na przenoszenie praw do nieruchomości położonych w portach i przystaniach morskich jest zgodny z konstytucyjną ochroną praw majątkowych. Rozstrzygnięcie dotyczy art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o portach i przystaniach morskich w brzmieniu nadanym nowelizacją z 16 grudnia 2004 r. i obowiązującym do wejścia w życie wskazanej w sentencji zmiany z 16 listopada 2016 r.
Przepis wymagał zgody ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, wydawanej w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki morskiej. Chodziło o przeniesienie własności lub użytkowania wieczystego albo oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości należących do Skarbu Państwa, samorządu terytorialnego lub podmiotu zarządzającego portem bądź przystanią, położonych w ich granicach. TK uznał regulację za zgodną z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 1 Konstytucji. Pozostałą część postępowania umorzono.
Sprawa powstała po nabyciu przez matkę skarżącego udziału w spadku obejmującym prawa do nieruchomości portowej. Strony umowy nie wystąpiły o zgodę ministra. Po dokonaniu wpisów w księdze wieczystej Skarb Państwa skutecznie wystąpił o ich uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym. TK odróżnił dziedziczenie wskutek śmierci spadkodawcy od umownego zakupu udziału spadkowego od osoby trzeciej. Pierwsze nie podlegało opisanemu reżimowi zgody, natomiast drugie stanowiło czynność między żyjącymi wymagającą jej uzyskania.
Trybunał przypomniał, że konstytucyjna ochrona własności i innych praw majątkowych nie jest absolutna. Ograniczenia muszą mieścić się w konstytucyjnych ramach i nie mogą pozbawiać prawa jego istoty. Przy ocenie wymogu zgody znaczenie przypisał bezpieczeństwu infrastruktury krytycznej, do której zaliczył porty i przystanie morskie, oraz obowiązkowi państwa ochrony bezpieczeństwa obywateli.
W ocenie TK procedura nie pozostawiała ministrowi nieograniczonej swobody. Wniosek miał określać nabywcę, nieruchomość, uzasadnienie transakcji i sposób jej zagospodarowania oraz obejmować wymagane dokumenty i opinie. Odmowa mogła opierać się na zagrożeniu obronności, bezpieczeństwa państwa albo innym ważnym interesie publicznym. Podlegała kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
TK stwierdził, że z powołanych gwarancji własności i dziedziczenia nie wynika nakaz identycznego określenia przesłanek nabywania praw w różnych instytucjach prawa cywilnego. Za uzasadnioną uznał kontrolę umownych rozporządzeń dotyczących infrastruktury krytycznej. Sentencja potwierdza konstytucyjność wskazanego obowiązku zgody w badanym historycznym brzmieniu; nie jest całościowym rozstrzygnięciem o konstytucyjności sankcji nieważności, objętej umorzeniem pozostałego zakresu sprawy.
Orzekali Piotr Pszczółkowski jako przewodniczący, Andrzej Zielonacki jako sprawozdawca oraz Zbigniew Jędrzejewski, Krystyna Pawłowicz i Bogdan Święczkowski.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/12715-stosowanie-sankcji-niewaznosci-w-odniesieniu-do-czynnosci-prawnej-dokonanej-przez-strony-z-naruszeniem-ustawowego-obowiazku-uzyskania-zgody-wlasciwego-ministra-obszar-portu-morskiego. Data dodania i pozyskania: 2024-04-18. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.