Komunikat – Niższe stawki obrońców z urzędu naruszają równą ochronę praw majątkowych (SK 78/21)
20 grudnia 2022 r. TK stwierdził niekonstytucyjność § 17 ust. 1 pkt 2 i § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. z powodu niższych stawek dla obrońców z urzędu niż dla obrońców z wyboru w tych samych sprawach. Wyrok SK 78/21 dotyczy wynagrodzenia za sprawę objętą śledztwem oraz obronę przed sądem rejonowym w postępowaniu zwyczajnym lub wojskowym sądem garnizonowym.
Kwestionowane stawki wynosiły odpowiednio 300 zł i 420 zł. Rozporządzenie dotyczące czynności adwokackich przewidywało w analogicznych sprawach stawki 600 zł i 840 zł dla obrońców z wyboru.
TK wskazał, że adwokaci wykonujący te zadania stanowią porównywalną grupę zawodową. Niezależnie od sposobu ustanowienia muszą świadczyć profesjonalną pomoc prawną z należytą starannością i dbać o interes klienta. Swoboda regulowania wynagrodzeń nie uzasadnia arbitralnego różnicowania ochrony ich praw majątkowych.
Trybunał podkreślił szczególną sytuację obrońcy z urzędu: poza ustawowymi wyjątkami nie może odmówić podjęcia obowiązków, a wynagrodzenia nie otrzymuje z góry ani w formie zaliczki. Obrońca z wyboru może negocjować warunki, odmówić przyjęcia sprawy lub dobrowolnie świadczyć pomoc bezpłatnie.
TK nie znalazł konstytucyjnego uzasadnienia dla obniżenia wynagrodzenia o połowę. Uznał również, że upoważnienie ustawowe nie dawało ministrowi podstawy do zastosowania takiego kryterium podziału. Stwierdził naruszenie art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji.
W komunikacie TK wskazał, że od ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw zakwestionowane przepisy utracą moc. Podstawą zasądzania wynagrodzenia w objętych nimi sprawach mają być odpowiednie przepisy rozporządzenia z 22 października 2015 r. Trybunał wskazał też skarżącemu możliwość wystąpienia do sądu z wnioskiem na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji w związku z art. 626 § 2 Kodeksu postępowania karnego.
TK postanowił ponadto zasygnalizować Ministrowi Sprawiedliwości potrzebę usunięcia nieuzasadnionych różnic w regulacjach wynagrodzeń adwokatów i radców prawnych ustanawianych z urzędu. Ten szerszy postulat należy odróżnić od zakresu samej sentencji wyroku.
Orzeczenie zapadło większością głosów, ze zdaniem odrębnym Jarosława Wyrembaka. Był on przewodniczącym składu; sprawozdawcą był Andrzej Zielonacki, a trzecim sędzią Zbigniew Jędrzejewski. W pozostałym zakresie postępowanie umorzono.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/12098-koszty-nieoplaconej-pomocy-prawnej-udzielonej-przez-adwokata-z-urzedu. Data dodania i pozyskania: 2022-12-21. Opracowanie.
Fotografia: Pixabay. Źródło: https://www.pexels.com/photo/calculator-and-pen-on-table-209224/. Data wykonania: 2016-09-19. Licencja Pexels: https://www.pexels.com/license/. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.