Komunikat – TK o granicach zobowiązań wynikających ze środków tymczasowych TSUE (P 7/20)

14 lipca 2021 r. TK rozstrzygnął sprawę P 7/20 z pytania prawnego Sądu Najwyższego. Większością głosów uznał art. 4 ust. 3 zdanie drugie Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 279 Traktatu o funkcjonowaniu UE za niezgodny z Konstytucją w zakresie wskazanym w sentencji: nakładania przez TSUE, poza przekazanymi kompetencjami, zobowiązań w postaci środków tymczasowych dotyczących ustroju i właściwości polskich sądów oraz postępowania przed nimi.

Wzorcami kontroli były art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1 oraz art. 90 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 Konstytucji. TK orzekł również, że w tym zakresie norma nie jest objęta zasadami pierwszeństwa i bezpośredniego stosowania określonymi w art. 91 ust. 1–3 Konstytucji. Było to rozstrzygnięcie zakresowe, dotyczące opisanych zobowiązań, a nie całych traktatów.

W komunikacie TK wyjaśnił, że art. 4 ust. 3 TUE ustanawia zasadę lojalnej współpracy, a art. 279 TFUE pozwala TSUE zarządzać środki tymczasowe. Punktem odniesienia było postanowienie TSUE z 8 kwietnia 2020 r. w sprawie C-791/19 R. Trybunał oceniał, czy obowiązek wykonania takich środków w odniesieniu do sądownictwa mieści się w granicach kompetencji przekazanych Unii.

TK przyjął możliwość kontroli ultra vires, czyli kontroli działania poza przyznanymi kompetencjami. Powołał własne wcześniejsze orzeczenia dotyczące akcesji, traktatu lizbońskiego i relacji między sądami oraz przywołał praktykę sądów konstytucyjnych innych państw, zwłaszcza niemieckiego Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Zastrzegł, że kontrolę tę należy prowadzić powściągliwie i z uwzględnieniem roli TSUE w jednolitej wykładni prawa UE.

W ocenie TK organizacja i funkcjonowanie polskich sądów należą do podstaw ustroju państwa, a zobowiązania wskazane w pytaniu wykraczały poza przekazane kompetencje. Trybunał uznał, że zawieszanie rozwiązań ustrojowych dotyczących sądownictwa nie daje się uzasadnić samym uprawnieniem do udzielania wskazówek interpretacyjnych dotyczących prawa UE. Także ocenę naruszenia proporcjonalności i pomocniczości przedstawił jako element własnego rozumowania.

Naruszenie art. 2 TK powiązał z niepewnością co do kompetencji sądów i pozycji sędziów, art. 7 — z brakiem podstaw do działania poza przekazanymi uprawnieniami, a art. 8 ust. 1 — z kolizją z konstytucyjną regulacją sądownictwa. W odniesieniu do art. 90 ust. 1 i art. 4 ust. 1 podkreślił suwerenność Narodu oraz granice przekazywania kompetencji organizacji międzynarodowej. Są to motywy przedstawione przez TK w uzasadnieniu ogłoszonego wyniku.

Komunikat rozróżnił obowiązywanie aktu unijnego i jego stosowanie przed organami krajowymi. TK zaznaczył, że jego orzeczenie nie odbiera aktowi UE mocy obowiązującej, lecz w zakwestionowanym zakresie wyklucza jego stosowanie w kraju. Wskazał zarazem oczekiwanie wzajemnego poszanowania właściwości TK i TSUE.

Rozprawy odbyły się 28 kwietnia i 14 lipca 2021 r. Składowi przewodniczył Stanisław Piotrowicz, sprawozdawcą był Bartłomiej Sochański, a ponadto orzekali Zbigniew Jędrzejewski, Justyn Piskorski i Jakub Stelina.

Źródła i prawa

Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/11588-obowiazek-panstwa-czlonkowskiego-ue-polegajacy-na-wykonywaniu-srodkow-tymczasowych-odnoszacych-sie-do-ksztaltu-ustroju-i-funkcjonowania-konstytucyjnych-organow-wladzy-sadowniczej-tego-panstwa. Data dodania i pozyskania: 2021-07-15. Opracowanie.

Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.