Komunikat – Kryteria przyznania pełnomocnika z urzędu dostatecznie określone (SK 5/20)
18 listopada 2020 r. TK jednogłośnie wydał wyrok SK 5/20. Uznał art. 246 § 1 pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosowany przy rozpoznawaniu wniosku o pomoc w związku ze wznowieniem postępowania przed NSA, za zgodny z prawem do sądu w związku z zasadą określoności przepisów wynikającą z art. 2 Konstytucji.
TK ograniczył zakres kontroli do pomocy częściowej, ponieważ skarżący wnosił o pełnomocnika, a nie o jednoczesne zwolnienie od wszystkich kosztów. Trybunał nie rozstrzygał osobno o konstytucyjności samego obowiązku korzystania z profesjonalnego pełnomocnika; postępowanie w pozostałym zakresie umorzono.
Przyznanie pomocy zależy od wykazania, że strona nie może ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. TK uznał, że choć pojęcie to wymaga oceny, nie jest niedookreślone w stopniu uniemożliwiającym jednolite stosowanie. Orzecznictwo i nauka prawa wypracowały względnie jasne kryteria badania sytuacji materialnej.
Trybunał przypomniał, że bariery ekonomiczne nie mogą pozbawiać dostępu do sądu, ale Konstytucja nie nakazuje całkowitej bezpłatności postępowań. System pomocy powinien umożliwiać udział w nich osobom potrzebującym, z uwzględnieniem finansowania wymiaru sprawiedliwości.
Za istotną gwarancję TK uznał kontrolę rozstrzygnięć dotyczących pomocy. Na postanowienie referendarza przysługuje sprzeciw do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a przy rozstrzygnięciu wydanym bezpośrednio przez ten sąd — przewidziana w procedurze kontrola NSA. Trybunał nie stwierdził zarzucanej dowolności ustawowego mechanizmu.
Wyrok dotyczy określonego kryterium pomocy w postępowaniu wznowieniowym. Nie przyznaje każdej osobie bezwarunkowego prawa do pełnomocnika z urzędu ani nie pozbawia sądów obowiązku indywidualnego zbadania jej sytuacji.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/11326-prawo-pomocy-w-zakresie-ustanowienia-pelnomocnika-z-urzedu. Data dodania i pozyskania: 2020-11-19. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.