Komunikat – TK odróżnił terapię po odbyciu kary od ponownego ukarania (K 6/14)
Izolację w Ośrodku TK ocenił jako środek terapii i zapobiegania zagrożeniom, a nie kolejną karę za wcześniejsze przestępstwo. W wyroku z 23 listopada 2016 r. podtrzymał zasadnicze rozwiązania ustawy dotyczącej osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie. Zakwestionował natomiast oparcie oceny potrzeby dalszego pobytu na opinii tylko jednego psychiatry.
Sprawę wszczęli wnioskami Prezydent RP i RPO, a pytania prawne skierowały sądy: okręgowy w Lublinie i apelacyjny we Wrocławiu. Rozprawa odbyła się 15 listopada 2016 r. Trybunał oceniał ustawę z 22 listopada 2013 r., zestawiając ochronę wolności osobistej z ochroną życia i zdrowia innych ludzi. Art. 1 oraz art. 14 ust. 3 uznał za zgodne z art. 41 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Utrzymał również zaskarżone regulacje dotyczące inicjowania postępowania, opiniowania, orzekania i terapii w zakresie rozstrzygniętym merytorycznie. Wzorce odnoszące się do odpowiedzialności karnej i zakazu ponownego karania ocenił jako nieadekwatne do środków o przyjętym przez niego charakterze.
TK zaznaczył, że odbywanie kary w systemie terapeutycznym samo nie wystarcza do uznania człowieka za stwarzającego zagrożenie. Sąd musi zebrać własne dowody i ocenić wszystkie ustawowe przesłanki. Opinia specjalistów ma istotne znaczenie, ale decyzja należy do sądu. Wniosek dyrektora zakładu karnego rozpoczyna procedurę i nie przesądza o sytuacji człowieka po zakończeniu kary. Brak ścisłego terminu sporządzenia opinii poprzedzającej ten wniosek nie narusza zdaniem TK Konstytucji, ponieważ właściwa ocena następuje w postępowaniu sądowym.
Trybunał podkreślił, że umieszczenie w Ośrodku powinno być ostatecznością, stosowaną przy bardzo wysokim prawdopodobieństwie groźnego przestępstwa, gdy nadzór prewencyjny nie wystarcza. Terapia wymaga indywidualnego dostosowania, dlatego TK nie uznał za konieczne ustawowego opisania jednolitego programu dla wszystkich pacjentów. Ustawowe kryteria mają służyć ocenie przyszłego zagrożenia, a nie ponownemu rozliczeniu czynu, za który wykonano już karę.
Odmienna była ocena art. 46 ust. 1. W zakresie dopuszczającym opinię jednego psychiatry przy badaniu konieczności dalszej izolacji naruszył on art. 41 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. TK wskazał, że taki standard nie chroni przed rutynowym przedłużaniem pobytu. Sąd powinien dysponować opiniami dwóch psychiatrów niezwiązanych z Ośrodkiem, a zależnie od rodzaju zaburzeń także odpowiednich dodatkowych specjalistów. Przy sprzecznych opiniach musi odnieść się do rozbieżności.
Pozostałą część postępowania umorzono. Orzeczenie zapadło większością głosów, a zdanie odrębne zgłosił Andrzej Wróbel. Składowi przewodniczył Stanisław Biernat; sprawozdawcą był Andrzej Rzepliński.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/9472-ustawa-o-postepowaniu-wobec-osob-z-zaburzeniami-psychicznymi-stwarzajacych-zagrozenie-zycia-zd. Data dodania i pozyskania: 2016-11-23. Opracowanie.
Zdjęcie ilustracyjne z materiału TK „Wizyta w Trybunale Konstytucyjnym prawników z Niemiec” (2014-05-20). Fot. Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło zdjęcia: https://trybunal.gov.pl/wiadomosci/uroczystosci-spotkania-wyklady/art/6868-wizyta-w-trybunale-konstytucyjnym-prawnikow-z-niemiec.