Komunikat – TK zakwestionował kompetencję siedmiu sędziów SN do ustanawiania zasad prawnych (P 1/24)
13 sierpnia 2026 r. TK orzekł w sprawie P 1/24, że art. 87 § 1 zdanie drugie ustawy o SN jest niezgodny z art. 178 ust. 1 w związku z art. 183 ust. 1 Konstytucji. Przepis pozwalał siedmioosobowemu składowi nadać uchwale moc zasady prawnej. Wyrok zapadł większością głosów, a pozostałe postępowanie umorzono.
Pytanie przedstawiono w związku ze sprawą wymagającą zastosowania uchwały siedmiu sędziów z 15 października 2020 r., III PZP 4/20. TK podkreślił, że zasada prawna nie jest zwykłą niewiążącą wypowiedzią interpretacyjną. Wiąże pozostałe składy SN, a odstąpienie wymaga szczególnej procedury ustawowej.
Trybunał powiązał ocenę z niezawisłością rozumianą także jako autonomia sędziego w wykładni i orzekaniu. Uznał jednolitość orzecznictwa za istotny cel nadzoru SN, lecz wskazał granice ograniczania tej autonomii. Problemem nie jest według TK samo istnienie zasad prawnych, tylko sposób ustanawiania ich przez skład o ograniczonej reprezentatywności, powołany do konkretnej sprawy.
W ocenie TK występuje dysproporcja między siedmioosobowym składem a siłą oddziaływania jego uchwały na inne składy i przyszłe sprawy. Im silniejsze skutki uchwały, tym większa powinna być reprezentatywność organu, który nadaje jej taki status. To uzasadniało stwierdzenie niezgodności z niezawisłością sędziowską w powiązaniu z konstytucyjną rolą SN.
Zarzuty dotyczące art. 8, art. 87 ust. 1, art. 91 ust. 1 i 2 oraz art. 190 ust. 1 umorzono z powodu niewystarczającej argumentacji. TK nie stwierdził zatem merytorycznie naruszenia wszystkich wzorców wskazanych w pytaniu.
Komunikat wyraźnie ogranicza skutek do nadawania mocy zasad prawnych przez siedmiu sędziów. Składy takie nadal mogą podejmować uchwały; wyrok nie obejmuje uchwał całej izby, połączonych izb ani pełnego SN. Nie oznacza też odrębnego automatycznego wzruszenia wszystkich dawnych wyroków wydanych z uwzględnieniem zasad prawnych. Przewodniczył Bogdan Święczkowski, a sprawozdawcą był Justyn Piskorski.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/mozliwosc-nadania-uchwale-przez-sklad-7-sedziow-sadu-najwyzszego-mocy-zasady-prawnej-5. Data dodania i pozyskania: 2026-08-14. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.