Komunikat – Brak przedawnienia żądania wydania nieruchomości zgodny z Konstytucją (SK 20/25)

23 czerwca 2026 r. TK jednogłośnie orzekł w sprawie SK 20/25, że art. 223 § 1 kodeksu cywilnego jest zgodny z art. 75 ust. 1 w związku z art. 30, art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Przepis wyłącza przedawnienie roszczeń właściciela dotyczących ochrony własności nieruchomości. Pozostałe postępowanie, w tym w zakresie art. 222 § 1 k.c., umorzono.

Sprawa dotyczyła lokalu komunalnego. W 2005 r. sąd nakazał skarżącej jego opuszczenie z powodu zaległości czynszowych; klauzulę wykonalności nadano w 2006 r. Gmina wystąpiła o egzekucję w listopadzie 2018 r. Skarżąca domagała się pozbawienia tytułu wykonalności z powodu przedawnienia, lecz jej powództwo i apelację oddalono. W skardze konstytucyjnej powiązała długotrwałą niepewność z godnością, potrzebami mieszkaniowymi i bezpieczeństwem prawnym.

TK rozróżnił samo uprawnienie właściciela do żądania wydania rzeczy, ujęte w art. 222 § 1, od wyłączenia przedawnienia określonego w art. 223 § 1. Uznał, że rzeczywiste zarzuty dotyczą tylko drugiej normy. Przypomniał funkcje przedawnienia: stabilizowanie stosunków, dyscyplinowanie wierzyciela oraz ochronę dłużnika przed trudnościami dowodowymi i wieloletnią niepewnością.

W odniesieniu do nieruchomości ustawodawca przyznał jednak szczególną ochronę trwałemu prawu własności. Roszczenie o wydanie jest związane z tym prawem i przysługuje tak długo, jak dana osoba pozostaje właścicielem. Nie przedawnia się także wtedy, gdy stwierdza je prawomocny wyrok. Wyjątku nie należy rozszerzać przez analogię na wszystkie inne roszczenia związane z nieruchomością.

Trybunał podkreślił, że Konstytucja nie ustanawia ogólnego podmiotowego prawa do przedawnienia. Kształt tej instytucji określa ustawodawca, uwzględniając ochronę własności z art. 21 i art. 64. Według TK najemca nie znajduje się przy tym w tej samej sytuacji co posiadacz samoistny mogący spełnić warunki zasiedzenia; samo wieloletnie zamieszkiwanie nie jest równoznaczne z nabyciem własności.

Art. 75 nakłada na władze obowiązek prowadzenia polityki mieszkaniowej i przeciwdziałania bezdomności. TK zaznaczył jednak, że nie oznacza to zakazu każdej eksmisji ani obowiązku przerzucenia ochrony mieszkaniowej na właściciela. Godność może uzasadniać szczególne zabezpieczenia dla osób w trudnej sytuacji, lecz nie przesądza konieczności przedawnienia właścicielskiego żądania wydania lokalu.

Trybunał ocenił wieloletnią zwłokę gminy jako problem stosowania prawa, niewystarczający do zakwestionowania samej normy. Ewentualne ustanowienie dodatkowych terminów pozostawił ustawodawcy. Wyrok nie rozstrzyga odrębnie prawa do lokalu socjalnego ani wszystkich warunków dopuszczalności konkretnej egzekucji. Przewodniczył Wojciech Sych, a sprawozdawcą był Andrzej Zielonacki.

Źródła i prawa

Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/wylaczenie-przedawnienia-roszczenia-windykacyjnego-dotyczacego-nieruchomosci-4. Data dodania i pozyskania: 2026-06-24. Opracowanie.

Fotografia: Pixabay / Pexels. Źródło: https://www.pexels.com/photo/person-showing-buildings-221506/. Licencja Pexels: https://www.pexels.com/license/. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.