Komunikat – Kontrola odmowy obrońcy przez właściwy sąd zgodna z Konstytucją (SK 13/23)
23 kwietnia 2026 r. TK jednogłośnie rozstrzygnął sprawę SK 13/23. Uznał art. 81 § 1a k.p.k. w części przewidującej zażalenie na zarządzenie prezesa sądu o odmowie obrońcy do sądu właściwego do rozpoznania sprawy za zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Ocena dotyczyła wyznaczania obrońcy z urzędu w postępowaniu dyscyplinarnym wobec osadzonego.
Skarżący ubiegał się o obrońcę w związku z postępowaniem dyscyplinarnym w zakładzie karnym. Odmowę utrzymano po zażaleniu. Sąd przyznał, że osadzony nie jest w stanie pokryć kosztów obrony, ale ocenił go jako osobę zdolną samodzielnie chronić swoje interesy. Skarga konstytucyjna dotyczyła braku kontroli przez sąd wyższej instancji, a nie ponownego rozstrzygnięcia przez TK zasadności tej oceny.
Trybunał wskazał, że wymagania sprawiedliwej procedury zależą od charakteru rozpoznawanej kwestii. Wyznaczenie obrońcy z urzędu jest zagadnieniem pomocniczym w ramach ochrony prawnej. Konstytucja nie wymaga, aby każda taka kwestia była od początku do końca rozpatrywana przez sądy w dwóch instancjach.
TK odróżnił zarządzenie prezesa sądu, wydawane przez odrębny organ działający w strukturze sądu, od orzeczenia sądu rozpoznającego zażalenie. Ten drugi sprawuje kontrolę nad rozstrzygnięciem pierwszego i może skorygować błąd lub arbitralność. W tym układzie działa jako organ sądowej ochrony, a nie jako druga instancja od wcześniejszego wyroku sądu.
Trybunał przypomniał wyrok K 30/11, po którym w 2015 r. wprowadzono możliwość sądowej kontroli odmowy prezesa. Uznał, że mechanizm realizuje prawo do sądu i obrony: osoba może wejść w spór o pomoc prawną przed właściwym, niezależnym, bezstronnym i niezawisłym sądem. Nie jest konieczne dodanie kolejnego sądowego szczebla odwoławczego w tej sprawie wpadkowej.
Rozstrzygnięcie nie stanowi ogólnej aprobaty każdej odmowy obrońcy ani wszystkich modeli zażaleń w postępowaniu karnym. Dotyczy wskazanej części przepisu i postępowania dyscyplinarnego osadzonego. Pozostałe postępowanie umorzono. Przewodniczył Bogdan Święczkowski, a sprawozdawcą był Andrzej Zielonacki.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/odmowa-wyznaczenia-obroncy-z-urzedu-stronie-ktora-zlozyla-wniosek-na-zasadach-okreslonych-w-art-78-kpk-10. Data dodania i pozyskania: 2026-04-24. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.