Komunikat – Skarga na referendarza musi umożliwiać sądową kontrolę zajęcia nieruchomości (SK 61/25)
22 kwietnia 2026 r. TK jednogłośnie rozstrzygnął sprawę SK 61/25. Uznał za niezgodne z art. 45 ust. 1 Konstytucji art. 398²² § 1 w związku z art. 767⁴ § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim nie przewidują skargi na orzeczenie referendarza wydane po rozpoznaniu skargi na czynność komornika polegającą na zajęciu nieruchomości. Pozostałe postępowanie umorzono.
Skarżący zaskarżył czynność komornika i wniósł o zawieszenie egzekucji. Referendarz oddalił oba żądania, lecz środek zaskarżenia przysługiwał tylko w części dotyczącej zawieszenia. W odniesieniu do zajęcia nieruchomości czynności komornika i referendarza nie mogły więc zostać poddane kontroli sądu.
TK wyjaśnił, że prawo do sądu obejmuje również etap wykonywania orzeczenia. Stosowanie przymusu państwowego i ingerencja w prawa majątkowe wymagają możliwości sądowej weryfikacji. Powierzenie referendarzowi określonych zadań sądu nie czyni go sądem w konstytucyjnym znaczeniu ani nie zastępuje gwarancji niezawisłego rozpoznania sprawy.
Istotą rozstrzygnięcia nie jest nakaz dwuinstancyjnej kontroli wszystkich czynności egzekucyjnych. Trybunał dopuścił, aby pierwszy rozstrzygał organ pozasądowy i aby późniejsza kontrola sądowa była jednoinstancyjna. Wymaga jednak, by po decyzji referendarza strona mogła skierować sprawę do sądu niezależnie od tego, czy od analogicznego postanowienia wydanego od razu przez sąd przysługiwałoby zażalenie.
TK uznał, że powiązanie zaskarżalności orzeczenia referendarza z zaskarżalnością hipotetycznego postanowienia sądu tworzyło lukę w ochronie. W rozpoznanym przypadku o ważnych interesach majątkowych decydowały dwa organy pozasądowe, a żaden etap nie zapewniał nadzoru sędziego.
Wyrok dotyczy wąskiego zakresu wskazanego w sentencji, nie usuwa w całości trzech artykułów k.p.c. Według komunikatu skarżący i osoby w identycznej sytuacji procesowej mogą wystąpić o wznowienie na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji i art. 401¹ k.p.c. Orzeczenie nie oznacza samoistnego uchylenia zajęcia konkretnej nieruchomości. Przewodniczył Bogdan Święczkowski, a sprawozdawcą był Andrzej Zielonacki.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/zaskarzenie-postanowienia-wydanego-przez-referendarza-sadowego-w-toku-postepowania-egzekucyjnego-3. Data dodania i pozyskania: 2026-04-23. Opracowanie.
Fotografia: Pixabay / Pexels. Źródło: https://www.pexels.com/photo/person-showing-buildings-221506/. Licencja Pexels: https://www.pexels.com/license/. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.