Komunikat – Dawny warunek całkowitej rezygnacji z pracy naruszał wolność opiekunów (SK 18/22)
25 marca 2026 r. TK większością głosów wydał wyrok SK 18/22. Uznał za niezgodny z Konstytucją art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie uzależniającym świadczenie pielęgnacyjne od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki wskazanej w sentencji.
Sentencja obejmuje opiekę nad osobą z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo z orzeczeniem zawierającym łącznie wymagane wskazania dotyczące stałej lub długotrwałej pomocy i udziału opiekuna dziecka w leczeniu, rehabilitacji i edukacji. Wzorcami były art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 30 Konstytucji: wolność pracy, proporcjonalność i godność człowieka.
TK wyjaśnił, że od 1 stycznia 2024 r. zaskarżony warunek już nie obowiązuje w nowym modelu świadczenia. Mimo to rozpoznanie było potrzebne dla ochrony praw skarżącego oraz z uwagi na przepisy przejściowe, zachowujące dawne zasady dla praw powstałych do końca 2023 r. Wyrok odnosi się zatem do historycznej regulacji, nadal stosowanej w określonych sprawach.
Trybunał wskazał, że wolność pracy chroni także przed rozwiązaniami, które bez formalnego zakazu faktycznie uniemożliwiają lub znacznie utrudniają aktywność zawodową. Praca ma wymiar dochodowy, ale służy też samorealizacji i pozycji człowieka w społeczeństwie. Do wzorca wskazanego w skardze TK dołączył z urzędu proporcjonalność i godność.
W teście proporcjonalności TK uznał, że regulacja spełniała jedynie formalny wymóg ustanowienia w ustawie. Zakwestionował jej przydatność: niska kwota świadczenia nie rekompensowała dostatecznie utraconego zarobku, a sam brak pracy nie gwarantuje należytej całodobowej opieki. Nie znalazł też wartości konstytucyjnej uzasadniającej bezwzględny charakter ograniczenia.
Oceniając ciężary, Trybunał wskazał na możliwość ograniczonej i zdalnej pracy oraz ryzyko trwałego wykluczenia opiekunów z rynku zatrudnienia. Uznał, że całkowity wymóg bierności zawodowej przekracza dopuszczalny stopień ingerencji i narusza istotę wolności pracy. Rozstrzygnięcie nie znosi innych warunków świadczenia ani samo nie ustala należnej konkretnej osobie kwoty. Przewodniczył Jakub Stelina, a sprawozdawcą był Wojciech Sych.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/pozbawienie-mozliwosci-zatrudnienia-lub-innej-pracy-zarobkowej-w-przypadku-przyznania-prawa-do-swiadczenia-pielegnacyjnego-3. Data dodania i pozyskania: 2026-03-26. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.