Komunikat – Osoba obciążona zabezpieczeniem musi móc poznać motywy i złożyć zażalenie (SK 21/23)
25 marca 2026 r. TK jednogłośnie rozstrzygnął sprawę SK 21/23. Zakwestionował art. 357 § 2¹ k.p.c. w zakresie nieobejmującym obowiązanego, który nie jest stroną ani interwenientem ubocznym w postępowaniu rozpoznawczym. Osobno zakwestionował art. 741 § 1 k.p.c. w zakresie nieprzewidującym dla takiej osoby możliwości złożenia zażalenia na zabezpieczenie. Wzorcami obu punktów były art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji.
Skarżący stał się właścicielem lokalu w postępowaniu egzekucyjnym. Dotychczasowa lokatorka pozwała gminę o prawo do najmu socjalnego i uzyskała zabezpieczenie wstrzymujące wykonanie przysądzenia własności. Chociaż zakaz dotyczył bezpośrednio nabywcy, sąd odmówił mu uzasadnienia postanowienia, a w konsekwencji możliwości zaskarżenia zabezpieczenia, ponieważ nie uczestniczył w głównym procesie.
TK podkreślił, że standard sprawiedliwej procedury obejmuje również postępowania wpadkowe. Osoba, której ogranicza się wykonywanie praw majątkowych, musi mieć możliwość poznania powodów decyzji i przedstawienia zarzutów wobec pierwotnych podstaw zabezpieczenia. Samo zawiadomienie o obowiązku bez środka jego zakwestionowania nie zapewnia prawa do wysłuchania.
Trybunał odróżnił zażalenie od żądania zmiany lub uchylenia zabezpieczenia na podstawie art. 742 k.p.c. To drugie służy sytuacji, gdy przyczyna zabezpieczenia odpadła lub zmieniła się. Nie zastępuje więc sposobu podważenia tego, czy zabezpieczenie było uzasadnione już w chwili jego udzielenia.
TK dopuścił możliwość pewnej asymetrii praw uprawnionego i obowiązanego, potrzebnej dla skuteczności zabezpieczenia. Uznał jednak, że nie usprawiedliwia ona całkowitego i nieodwracalnego wyłączenia obowiązanego z obrony przed środkiem skierowanym wobec niego. Wskazał też rozwiązania procedury karnej, która w określonych przypadkach pozwala na odwołanie osobom bez statusu strony, jeżeli rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyka ich praw.
Wyrok nie usuwa w całości dwóch artykułów ani nie rozstrzyga automatycznie sporu o lokal. Dotyczy wskazanych zakresów. Według komunikatu skarżący i osoby w identycznej sytuacji procesowej mogą powołać go jako podstawę skargi o wznowienie postępowania na zasadach art. 190 ust. 4 Konstytucji i art. 401¹ k.p.c. Pozostałe postępowanie przed TK umorzono. Przewodniczył Bogdan Święczkowski, a sprawozdawcą był Andrzej Zielonacki.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/brak-mozliwosci-zaskarzenia-postawienia-sadu-w-przedmiocie-zabezpieczenia-przez-osobe-ktora-nie-jest-strona-postepowania-rozpoznawczego-i-ktorej-przepisy-nie-przyznaja-przymiotu-strony-postepowania-zabezpieczajacego-4. Data dodania i pozyskania: 2026-03-26. Opracowanie.
Fotografia: Pixabay / Pexels. Źródło: https://www.pexels.com/photo/person-showing-buildings-221506/. Licencja Pexels: https://www.pexels.com/license/. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.