Komunikat – TK zakwestionował wykonanie internacji psychiatrycznej mimo zażalenia (P 1/21)
4 lutego 2026 r. TK rozstrzygnął sprawę P 1/21 dotyczącą skuteczności odwołania od postanowienia o internacji psychiatrycznej. Zakwestionował art. 462 § 1 k.p.k. w związku z art. 9 § 1 k.k.w. w zakresie, w jakim wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania określonego postanowienia o pobycie w zakładzie psychiatrycznym.
Zakres wyroku jest konkretny: chodzi o postanowienie uwzględniające wniosek prokuratora z art. 324 § 1 k.p.k., umarzające postępowanie karne i orzekające środek zabezpieczający wobec sprawcy czynu popełnionego w stanie niepoczytalności. Podstawą oceny były art. 78 w związku z art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2 i 3, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. Pozostałe postępowanie umorzono; Wojciech Sych złożył zdanie odrębne.
TK podkreślił, że środek zabezpieczający służy przede wszystkim ochronie społeczeństwa i leczeniu, ale zarazem stanowi poważną ingerencję w wolność osobistą. Przymusowy pobyt w zakładzie zamkniętym, bez z góry określonego czasu, wymaga szczególnie silnych gwarancji sądowych. Odwołanie powinno zapewniać realną możliwość zbadania i zmiany rozstrzygnięcia, zanim wywoła ono skutki ingerujące w prawa jednostki.
Trybunał uznał, że natychmiastowe wykonanie zaskarżonego postanowienia nie jest konieczne dla ochrony porządku publicznego i innych osób. Wskazał dostępne środki zapobiegawcze, w tym tymczasowe aresztowanie przy spełnieniu ustawowych przesłanek, także w odpowiednim zakładzie leczniczym. Odróżnił je od środka zabezpieczającego orzekanego już wobec sprawcy czynu; środek zapobiegawczy nie przesądza sprawstwa.
W ocenie TK wykonywanie internacji przed rozpoznaniem zażalenia ogranicza prawo do obrony, rzetelnego sądu i efektywnej kontroli odwoławczej. Domniemanie niewinności obejmuje także ochronę przed nieprawomocnym ustaleniem sprawstwa, niepoczytalności oraz zagrożenia uzasadniającego izolację. Gwarancje te dotyczą również osób, którym z powodu niepoczytalności nie przypisuje się winy.
Za niewystarczające TK uznał pozostawienie sądowi fakultatywnego wstrzymania wykonania. Zwrócił uwagę na brak ustawowych kryteriów tej decyzji oraz brak obowiązku uzasadnienia odmowy. Nie zastępuje to skutecznego mechanizmu ochrony osoby wnoszącej zażalenie.
Trybunał zakwestionował ponadto różnicowanie sytuacji osób zależnie od tego, czy internację orzeczono postanowieniem, czy wyrokiem. Forma rozstrzygnięcia wynika z etapu postępowania i decyzji procesowych, a nie z różnicy istoty środka. Wyrok nie znosi internacji psychiatrycznej ani wszystkich przypadków natychmiastowego wykonywania postanowień. Dotyczy wskazanego mechanizmu odwoławczego. Przewodniczył Wojciech Sych, a sprawozdawcą był Jakub Stelina.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/umieszczenie-w-zakladzie-psychiatrycznym-na-podstawie-nieprawomocnego-postanowienia-4. Data dodania i pozyskania: 2026-02-05. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.