Komunikat – Urlop wychowawczy nie uzasadniał wyłączenia świadczenia pielęgnacyjnego (SK 50/22)
4 grudnia 2025 r. TK jednogłośnie rozstrzygnął sprawę SK 50/22. Za niekonstytucyjny uznał art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie wyłączającym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby przebywającej na urlopie wychowawczym i opiekującej się niepełnosprawnym dzieckiem. Wzorcami były art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Sprawa dotyczyła historycznych zasad świadczenia związanego z rezygnacją z zatrudnienia. Od 1 stycznia 2024 r. zmieniły się przepisy, lecz poprzednie brzmienie nadal miało zastosowanie do skarżącej na podstawie regulacji przejściowych. TK nie orzekał zatem o wszystkich warunkach przyznawania świadczenia według nowego modelu.
Skarżąca kwestionowała wymóg definitywnego rozwiązania stosunku pracy. Podkreślała, że urlop wychowawczy oznacza faktyczne niewykonywanie pracy i brak wynagrodzenia, a umożliwia stałą opiekę nad dzieckiem. Zerwanie zatrudnienia dodatkowo osłabia możliwość powrotu na rynek pracy i zabezpieczenia potrzeb rodziny.
TK wskazał na prawo rodzin w trudnej sytuacji do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Świadczenie pielęgnacyjne służy wsparciu opiekuna, ale jego beneficjentem jest także dziecko i cała rodzina. Trybunał zaznaczył zarazem, że pomoc państwa nie znosi rodzinnych obowiązków alimentacyjnych.
W ocenie równego traktowania TK porównał matki rozwiązujące umowę z matkami korzystającymi z urlopu wychowawczego. Choć ich sytuacje formalne nie są identyczne, w obu przypadkach opieka powoduje niewykonywanie pracy i brak wynagrodzenia. Zdaniem Trybunału pozbawienie wsparcia wyłącznie z powodu dalszego formalnego istnienia stosunku pracy nie miało proporcjonalnego uzasadnienia i prowadziło do nierównej ochrony rodzin.
Pozostałe postępowanie umorzono. Dotyczyło to innych wzorców konstytucyjnych uznanych za nieadekwatne oraz art. 3 pkt 22 ustawy, który według TK nie zawierał treści normatywnej objętej zarzutem skargi.
Komunikat wyjaśnia, że osoba przebywająca na urlopie wychowawczym, która złożyła wniosek o świadczenie do 31 grudnia 2023 r., zachowuje możliwość ubiegania się o nie na dawnych zasadach, niezależnie od wcześniejszego rozstrzygnięcia wniosku. Dla skarżącej wyrok stanowi podstawę wznowienia właściwego postępowania. Nie oznacza automatycznej wypłaty bez rozpoznania sprawy. Przewodniczyła Krystyna Pawłowicz, a sprawozdawcą był Bogdan Święczkowski.
Źródła i prawa
Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/wylaczenie-prawa-do-swiadczenia-pielegnacyjnego-z-tytulu-rezygnacji-z-zatrudnienia-lub-innej-pracy-zarobkowej-wobec-osoby-formalnie-pozostajacej-w-stosunku-pracy-lecz-sprawujacej-faktyczna-opieke-nad-dzieckiem-podczas-urlopu-wychowawczego-4. Data dodania i pozyskania: 2025-12-05. Opracowanie.
Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.