Komunikat – TK zakwestionował automatyczny dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów (P 3/17)

23 kwietnia 2025 r. TK jednogłośnie rozstrzygnął sprawę P 3/17 z pytania Sądu Rejonowego w Chojnicach. Za niezgodny z Konstytucją uznał art. 42 § 4 Kodeksu karnego w zakresie zobowiązującym sąd do dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych przy skazaniu kierującego za przestępstwo z art. 178a § 4 w związku z § 1. Pozostały zakres postępowania umorzono.

Wzorcami rozstrzygnięcia były art. 10 w związku z art. 175 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. TK ocenił obowiązkowość i brak możliwości dostosowania środka karnego do sprawy, nie samą dopuszczalność stosowania dożywotniego zakazu w uzasadnionych przypadkach.

Trybunał wskazał, że do sądu należy nie tylko ustalenie sprawstwa i winy, lecz również wymiar reakcji karnej. W jego ocenie ustawodawca może prowadzić politykę karną i określać sankcje, ale nie powinien zastępować sądu w indywidualnej ocenie sprawcy, stopnia winy, społecznej szkodliwości oraz okoliczności łagodzących i obciążających.

Bezwzględny obowiązek orzeczenia dożywotniego zakazu ograniczał stosowanie dyrektyw wymiaru kary także do środków karnych. TK podkreślił, że jednakowa reakcja może obejmować czyny o różnych następstwach, w tym zachowania bez skutku w postaci wypadku. Uznał, że brak możliwości różnicowania dolegliwości narusza równowagę między władzą ustawodawczą a sądowniczą.

W części dotyczącej prawa do sądu Trybunał zakwestionował nadmierne oparcie środka na funkcji odstraszającej. W jego ocenie nie może ona uzasadniać sankcji przekraczającej stopień winy i prowadzącej do przedmiotowego traktowania sprawcy. Przeprowadzając test proporcjonalności, TK zestawił ochronę bezpieczeństwa w ruchu z koniecznością indywidualnego sądzenia.

Uznał, że oba dobra można chronić, pozostawiając sądowi możliwość zastosowania nawet dożywotniego zakazu po ocenie konkretnej sprawy. Niekonstytucyjność dotyczy wskazanego w sentencji automatyzmu; wyrok nie stanowi ogólnego zakazu orzekania środków ograniczających prowadzenie pojazdów.

Składowi przewodniczył Bartłomiej Sochański, sprawozdawcą był Justyn Piskorski, a ponadto orzekali Zbigniew Jędrzejewski, Krystyna Pawłowicz i Jarosław Wyrembak.

Źródła i prawa

Źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/obligatoryjny-zakaz-prowadzenia-wszelkich-pojazdow-mechanicznych-dozywotnio-3. Data dodania i pozyskania: 2025-04-24. Opracowanie.

Fotografia: Bartłomiej Cacko / BTK. Źródło: https://trybunal.gov.pl/o-trybunale/trybunal-konstytucyjny-w-polsce/galeria-zdjec-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego/art/3309-wnetrza-siedziby-trybunalu-konstytucyjnego. Data wykonania niepodana; galeria opublikowana 2013-11-06. Pozyskano: 2026-10-13. Warunki ponownego wykorzystywania TK: https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna-media/ponowne-wykorzystywanie. Przygotowano pomniejszone wersje i miniatury; treść zdjęcia bez zmian.